Strona główna

Sprawy bieżące

Więcej o nas

Prezentacje

druki

Kontakt

Janusz Umiński

Związek Popierania Turystyki w Bydgoszczy

Obok towarzystw turystyki czynnej, które zaczęły powstawać w Europie począwszy od 2 połowy XIX w. (pierwsze powołali turyści górscy: w 1857 r. w Anglii Alpine Club, w 1862 r. w Wiedniu Oesterreichischer Alpenverein, a w 1869 r. w Niemczech Deutscher Alpenverein), w 3 ćwierci XIX w. przystąpiono do organizacji terenowych związków turystyki biernej (organizacji popierania turystyki) pn. "towarzystw rozwoju" jak Societés de Développement (1893 r.) w Szwajcarii, Syndicat d?Initiative (1889 r) we Francji, Pro loco (np. "Pro Umbria") we Włoszech tj. zrzeszeń osób i instytucji, które turystyki nie uprawiają, ale które z turystyki uprawianej przez innych ciągną zyski materialne i są zainteresowane w popieraniu, propagowaniu i ułatwianiu ruchu turystycznego, bazując głownie na funduszach miejscowych lub regionalnych samorządów i przemysłu turystycznego.

W Polsce rozwijały się one słabo. Dopiero w następstwie wystąpienia Zarządu Związku Polskich Towarzystw Turystycznych1 o wydanie przez władze administracji państwowej zarządzeń w sprawie powoływania na obszarze całego kraju lokalnych i regionalnych związków propagandy (popierania) turystyki w sierpniu 1929 r. Ministerstwo Robót Publicznych wydało urzędom wojewódzkim polecenie podjęcia starań o powołanie takich związków dla obszarów całych województw, lub też wyróżnionych, atrakcyjnych krajoznawczo i zainteresowanych ruchem turystycznym regionów czy miejscowości. Przesłało również do urzędów zasady organizacyjne związków propagandy turystycznej oraz ramowy statut (opracowany przez ZPTT na podstawie statutów zagranicznych "Syndicat d? Initiative"). Do tego czasu związki takie istniały tylko w Krakowie2 i Poznaniu3. Wkrótce powstał też na Pomorzu Pomorski Związek Propagandy Turystycznej w Toruniu, przekształcony w 1931 r. na Pomorski Związek Popierania Turystyki, a na początku lat trzydziestych utworzono też Gdyński Związek Propagandy Turystycznej, Nadmorski Związek Propagandy Turystycznej w Wejherowie oraz Towarzystwo Popierania Turystyki na Powiat Chojnicki. Zgodnie z sugestiami ministerstwa Pomorski Związek Propagandy Turystycznej miał ograniczyć swą działalność "do spraw, które należą do tego typu związków, a nie podejmował prac, które wchodzą w zakres działania towarzystw turystyki czynnej, jak np. oddz. PTK Tow. czy Pol. Touring Klubu. Dotyczy to w szczególności budowy schronisk turystycznych, znakowania ścieżek itp."4.

12 kwietnia 1935 r. z inicjatywy Zarządu Miejskiego w Bydgoszczy odbyła się pod przewodnictwem mgr Marcina Śpikowskiego kierownika Wydziału Ogólnego Magistratu, adwokata i syndyka miejskiego specjalna konferencja przedstawicieli miejscowych urzędów i organizacji społecznych interesujących się rozwojem turystyki w mieście i w tzw. obwodzie nadnoteckim w celu powołania organizacji mającej na celu ożywienie ruchu wycieczkowego do Bydgoszczy i okolicy. W jej wyniku postanowiono utworzyć Komitet Propagandy Turystycznej, w którego skład weszli przedstawiciele urzędów oraz organizacji społecznych zaproszonych do współpracy. Za pilną potrzebę uznano konieczność koordynacji terminów wszelkiego typu imprez (jak wystawy, zjazdy, igrzyska sportowe) organizowanych na terenie miasta i w okolicy5. Ustalono też ogólne zasady działania Komitetu oraz podstawowe cele: działalność propagandową, organizowanie imprez podnoszących atrakcyjność prezentowanego obszaru oraz obsługę ruchu turystycznego. Według zgłoszonego na konferencji projektu terenem działania KPT miało być miasto Bydgoszcz i powiaty: bydgoski, szubiński i wyrzyski. W skład Komitetu weszli przedstawiciele zainteresowanych urzędów i organizacji, a do jego Wydziału Wykonawczego wybrano delegatów bydgoskich oddziałów "Orbisu", Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i Ligi Morskiej i Kolonialnej, Referatu Turystyczno-Prasowego przy Zarządzie Miejskim oraz Komitetu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego6. Jeszcze w czerwcu 1935 r. Wydział Wykonawczy umieścił w kilkunastu punktach Bydgoszczy plany sytuacyjne, a przy placu Teatralnym (obok PBP "Orbis") witrynę informującą o imprezach kulturalnych i krajoznawczo-turystycznych.

Przekształcenie Komitetu w Związek Popierania Turystyki w Bydgoszczy nastąpiło w dniu 19 października 1935 r. podczas zebrania organizacyjnego pod przewodnictwem starosty powiatowego i grodzkiego dra Michała Stefanickiego z udziałem 29 delegatów w gmachu Starostwa Powiatowego przy ul. Słowackiego 7. Po przedstawieniu przez red. Wojciecha Rzeźniackiego, referenta turystyczno-prasowego Zarządu Miejskiego celów Związku i propozycji programowych uchwalono założenie Związku, do którego przystąpiły instytucje gospodarcze i społeczne, samorządy i osoby prywatne deklarując równocześnie odpowiednie udziały finansowe. Zarząd Miejski zadeklarował na rzecz Związku roczną składkę w wysokości 1.200.-zł. Założono, że do głównych celów ZPT należeć będą różne formy propagandy miasta (m.in. poprzez opracowanie filmów o mieście i Brdzie, wydawnictwa ? zwłaszcza przewodniki i mapy orientacyjne Bydgoszczy i okolicy, artykuły na łamach prasy lokalnej i centralnej, periodyków krajoznawczych itp.), usprawnienie komunikacji z miastem (kolejowej, autobusowej i wodnej, a także uruchomienie tratew turystycznych na Górnej Brdzie), ochrona szlaków wodnych w Borach Tucholskich i w ciągu jezior byszewskich, znaków drogowych i szlaków turystycznych. Zakładano nowe inwestycje. Obok specjalnej opieki nad działającym od lat schroniskiem przewidziano oddanie do użytku Domu Turystycznego, udostępnienie dla kajaków jezior byszewskich a Brdy dla tratew. Po przyjęciu projektu statutu wybrano tymczasowy zarząd Związku. W jego skład weszli: prezydent miasta Bydgoszczy Leon Barciszewski, burmistrz miasta Koronowa notariusz Lucjan Kosidowski, prezes Oddziału PTK w Bydgoszczy notariusz dr Czesław Nieduszyński, dzierżawca "Strzelnicy" Bolesław Nowak, dyrektor "Lloydu Bydgoskiego" inż. Stanisław Zawadzki, dyrektor Bydgoskich Kolei Powiatowych inż. Otton Zgirski, red. Wojciech Rzeźniacki, prezes Pomorskiego Automobilklubu w Bydgoszczy inż. Włodzimierz Stulgiński, prezes Bydgoskiego Towarzystwa Wioślarskiego dr Stefan Siemiątkowski oraz przedstawiciele powiatów szubińskiego i wyrzyskiego7.

Dnia 3 stycznia 1936 r., za pośrednictwem Starostwa Grodzkiego w Bydgoszczy złożono do Urzędu Wojewódzkiego Poznańskiego wniosek o rejestrację stowarzyszenia ? Związku Popierana Turystyki w Bydgoszczy. Dnia 23 maja 1936 r. Związek wciągnięto do rejestru stowarzyszeń i związków Urzędu Wojewódzkiego Poznańskiego pod Nr 1545 "...na zasadzie postanowienia Wojewody Poznańskiego z dnia 30 kwietnia 1936 r. Nr SPBV 1a/1636...". Wojewoda poznański wyznaczył zasięg działania Związku w obrębie Bydgoszczy oraz powiatów bydgoskiego, szubińskiego i wyrzyskiego Celem stowarzyszenia było stwarzanie warunków sprzyjających rozwojowi turystyki oraz propaganda turystyczna w kraju i zagranicą poprzez: 1) udzielanie władzom opinii o potrzebach ruchu turystycznego, 2) zakładanie i prowadzenie biur informacji turystycznej, 3) szerzenie propagandy turystycznej, 4) opiekę nad zabytkami przeszłości i ochronę przyrody, 5) ułatwianie turystom pobytu w regionie oraz 6) organizację różnego typu imprez promujących region8. Akt założycielski podpisały osoby powszechnie znane w mieście na niwie gospodarczej i kulturalnej9:

Ukonstytuowanie tymczasowego Zarządu ZPT nastąpiło podczas posiedzenia w dniu 5 lutego 1936 r. Prezesurę objął L. Barciszewski, a funkcje wiceprezesów powierzono C. Nieduszyńskiemu i L. Kosidowskiemu. Do zarządu wszedł jako członek W, Stulginski, zastępcą członka został W. Rzeźniacki. Ponieważ statut nie przewidywał dwu wiceprezesów postanowiono na walnym zebraniu wnieść do niego odpowiednią poprawkę. Wydatki na utrzymanie biura Związku miał pokrywać Zarząd Miejski, a konto bieżące utworzono w Komunalnej Kasie Oszczędności miasta Bydgoszczy, natomiast w Urzędzie Pocztowym Bydgoszcz 1 zgłoszono wersję skrótu telegraficznego, który brzmiał: "Turysta ? Bydgoszcz". Za przyjętych do Związku uznano ipso facto wszystkich członków założycieli, którzy zgłosili swój akces na zebraniu organizacyjnym 19 X 1935 oraz osoby, które podpisały wniosek o rejestrację Związku 3 stycznia 1936 r. Ustalono, że członkowie wspierający mieli płacić składkę roczną w wysokości 12. ?zł i wpisowe 5.-zł. W programie pracy na rok 1936 przewidziano m.in. wytyczenie przez Oddział PTK w Bydgoszczy znakowanych szlaków turystycznych w okolicy Bydgoszczy (w współpracy z Ligą Popierania Turystyki, Automobilklubem Pomorskim, ZHP i Klubem Kajakowców w Koronowie), uruchomienie, po uzyskaniu orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Poznańskiego10, komunikacji turystycznej na tratwach (we współdziałaniu z Tartakiem Państwowym "Zimne Wody" w Bydgoszczy), rozważenie ruchu pasażerskiego na Brdzie z nawigacją na Wiśle, wydanie broszury propagandowej i plakatu o Bydgoszczy i okolicy oraz filmu krajoznawczego o górnej Brdzie i o Bydgoszczy11.

Jako zadania pierwszoplanowe przyjęto budowę lub adaptację odpowiedniego budynku na schronisko ? dom turystyczny, wytyczanie znakowanych szlaków turystycznych w okolicy miasta i w południowej partii Borów Tucholskich, uruchomienie komunikacji turystycznej na łodziach tratwach na Brdzie ? jednej z najpiękniejszych rzek w Polsce, prowadzenie informacji i propagandy turystycznej poprzez prasę, wydawnictwa i filmy krajoznawcze, organizację w oparciu o jednolity kalendarz imprez turystyczno-krajoznawczych podnoszących atrakcyjność regionu oraz obsługę ruchu turystycznego.

Na pierwszym Walnym Zabraniu Związku, które odbyło się 25 marca 1936 r. uchwalono m.in. wysokość wpisowego dla członków zwyczajnych (100.-zł), akces w charakterze członka do Ligi Popierania Turystyki.

Jeszcze przed formalnym zarejestrowaniem Związku rozpoczęto starania o uruchomienie na Brdzie sezonowych spływów turystycznych tratwami12. W zamieszczonym na łamach "Dziennika Bydgoskiego" artykule pt. "Atrakcje turystyczne w okolicy Bydgoszczy ? o uruchomienie tratw turystycznych na górnej Brdzie z Tucholi przez Koronowo do Bydgoszczy" red. W. Rzeźniacki przedstawił uroki Brdy oraz propozycje praktycznego rozwiązania sprawy uruchomienia za pomocą tratew wycieczkowych (z zapewnieniem gwarancji bezpieczeństwa i wygody), zapoczątkowując akcję na rzecz regularnej komunikacji turystycznej na łodziach trawach na Szlaku Brdy. Artykuł spotkał się z odzewem, poparł ją m.in. Władysław Grzelak ? referent turystyki przy Polskim Związku Towarzystw Turystycznych w Warszawie, stwierdzając, że "Byłaby to bardzo oryginalna atrakcja turystyczna okolic Bydgoszczy, dlatego też czynniki miarodajne powinny się zająć jej realizacją." Ponieważ tratwy są mało wygodne sugerował "...płaskodenne szerokie łodzie "krypy" z rzędem ławek, jakie kursują po kanalikach w Spreewald pod Berlinem" oraz zwracał uwagę na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa i wygód dla turystów, opracowanie atrakcyjnego, nie nużącego programu krajoznawczego, odpowiedniej propagandy "tego nowego i oryginalnego szlaku" oraz przystępnej ceny.

Pierwszy spływ próbną parą łodzi (złączonych ze sobą) z Koronowa do Smukały odbył się już w sierpniu 1936 r.13, natomiast regularne "rejsy" niedzielno-świąteczne na tej dwudziesto kilometrowej trasie uruchomiono 16 maja następnego roku. Doznania z tego "inauguracyjnego spływu", w którym jak to błyskotliwie opisał w swym felietonie początkujący wówczas na niwie publicystycznej redaktor Tadeusz Nowakowski uczestniczyło "trzydziestu obywateli odważnych" w większości luminarzy bydgoskich, rolę "gondoliera" pełnił znany bydgoski artysta malarz Jerzy Rupniewski14. Spływy łodziami Brdą (uczestnicy udawali się do Koronowa i ze Smukały do Bydgoszczy kolejką wąskotorową Bydgoskich Kolei Powiatowych, sam rejs trwał około 5 godzin) cieszyły się dość dużym zainteresowaniem mieszkańców miasta. Łodzie kursowały w niedziele i święta, a w dni powszednie na zamówienie. Do popularyzacji tej formy turystyki powracano jeszcze wielokrotnie na łamach prasy lokalnej w kolejnych latach.

Po formalnym zatwierdzeniu stowarzyszenia ? na posiedzeniu 29 maja 1936 r. ? wybrano na okres 3 lat Zarząd ZPT. Prezesurę powierzono Leonowi Barciszewskiemu, na wiceprezesa wybrano dr Czesława Nieduszyńskiego, a kierownictwo Biura powierzono red. Wojciechowi Rzeźniackiemu. Związek Propagandy Turystyki w Bydgoszczy przystąpił jako członek zwyczajny do Ligi Popierania Turystyki. W ramach współpracy z LPT Związek zobowiązał się do propagowania Ligi poprzez umieszczenie w obiektach hotelowo-gastronomicznych i przedsiębiorstwach przewozowych specjalnych tablic informacyjnych oraz planu Bydgoszczy, Liga natomiast do opracowania i wydania broszury informacyjnej o mieście oraz umieszczenia w pociągach dalekobieżnych.

W wyniku adaptacji kosztem 30 000 złotych dawnej bursy Towarzystwa Czeladzi (Rzemieślniczej) usytuowanego w ogrodzie przy ul. Zygmunta Augusta 14 na cele turystyczne 17 lipca 1938 r. (w pierwszy dzień Zielonych Świat) w ramach "Tygodnia Bydgoszczy" miało miejsce uroczyste uruchomienie w nim Miejskiego Domu Turystycznego15. Obok schroniska na 100 miejsc noclegowych (w pokojach jedno i dwuosobowych) w obiekcie znalazły się też pomieszczenia dla biur: sekretariatu Bydgoskiego Oddziału Polskiego Tow. Krajoznawczego, Związku Popierania Turystyki oraz Referatu Turystyczno-Prasowego Zarządu Miejskiego16. Poświęcenie Domu Turystycznego, po ostatecznym zakończeniu prac adaptacyjnych, nastąpiło dopiero 20 maja 1939 r. Podczas tej uroczystości działaczy okręgu pomorskiego PTK prof. Leszka Klimę z Torunia, ks. dr Władysława Łęgę z Grudziądza i red. Konrada Fiedlera z Bydgoszczy wyróżniono dyplomami zasługi dla PTK i rozwoju turystyki17. Tego samego dnia w godzinach popołudniowych w Toruniu prezes Zarządu Głównego PTK senator Zygmunt Beczkowicz w towarzystwie członków władz naczelnych Towarzystwa oraz starosty bydgoskiego Juliana Suskiego i prezydenta miasta Bydgoszczy Leona Barciszewskiego wręczył wojewodzie pomorskiemu Władysławowi Raczkiewiczowi, prezesowi Zarządu Głównego PTK w latach 1931-37 dyplom honorowego członka Towarzystwa18. Godność tę nadano mu na Krajowym Zjeździe Delegatów PTK w Wilnie w 1938 r.

Związek rozwinął również bogatą działalność wydawniczą. W okresie niespełna czterech lat ukazało się 7 pozycji przewodników i map oraz 2 serie widokówek Bydgoszczy autorstwa Piotra Wiszniewskiego (40 zdjęć o łącznym nakładzie 80 000 egzemplarzy). Na wyróżnienie zasługuje praca W. Rzeźniackiego: "Bydgoszcz i powiaty: bydgoski, szubiński i wyrzyski. Mała Encyklopedia Turystyczna", która ukazała się nakładem ZPT w maju 1938 r. Publikacja ta ? napisana z dużą znajomością tematu i pasją osobistego zaangażowania - do dziś stanowi kompendium wiedzy krajoznawczej o mieście i najbliższej okolicy oraz dokument tego, co legło pod naporem wojny, cywilizacji i zapomnienia19. W 1936 r. ZPT wydał specjalny biuletyn, zakładany jako periodyk, zawierający informacje krajoznawcze i użytkowe20, niestety kolejne nie ukazały się. Natomiast w kwietniu 1937 r. na łamach miesięcznika "Turystyka" opublikowany został artykuł W. Rzeźniackiego pt. "Atrakcje turystyczne Bydgoszczy" o walorach i atrakcyjności turystycznej miasta i najbliższej okolicy21.

W okresie od 31 lipca do 8 sierpnia 1937 r. z inicjatywy Związku przy współpracy Ligi Popierania Turystyki22 i Zarządu Miejskiego zorganizowany został po raz pierwszy "Tydzień Bydgoszczy". W "Tygodniu" zaprezentowano zabytkową architekturę i budownictwo (w tym czasie podświetlano kościół farny i jaz farny oraz pomnik "Potop" w Parku Kazimierza Wielkiego), zbiory Muzeum i Biblioteki Miejskiej, zorganizowano specjalne spektakle Teatru Miejskiego i koncerty Miejskiej Orkiestry Symfonicznej oraz imprezy turystyczne z 50 % zniżką m.in. wycieczki w okolicę ? Bydgoskimi Kolejami Powiatowymi i statkami pasażerskimi"Lloydu Bydgoskiego". Uczestnicy "Tygodnia" mieli możliwość zapoznania się z urokliwym odcinkiem Brdy z Koronowa do Smukały, korzystając z komunikacji turystycznej na łodziach-tratwach, a 4 sierpnia miejscowy oddział "Orbisu" wspólnie z ZPT zorganizował I Rajd Turystyczny (autobusowo-pieszy) w południowy fragment Borów Tucholskich. Jego uczestnicy dojechali autobusem do Koronowa, a po zwiedzeniu jego zabytków przez Buszkowo ? Grzmotny Młyn do Lucimia skąd pod kierunkiem red. Rzeźniackiego odbyli 3,5-godzinną pieszą wycieczkę (ok. 20 km) wzdłuż jezior "byszewskich": Krzywe ? Piaseczno ? Stoczek ? Krówka do Sokole-Kuźnicy. Tu oczekiwał na nich autobus, którym przez Różannę ? Koronowo ? Byszewo (gdzie zwiedzono kościół) ? wzdłuż jezior "byszewsko-słupowskich" do Bydgoszczy23. Wszyscy goście korzystali na podstawie indywidualnych kart uczestnictwa LPT z 75 % zniżki kolejowej w drodze powrotnej z Bydgoszczy do miejsc swego zamieszkania24. Kulminacyjnymi punktami "Tygodnia" były "Regaty Wszechpolskie o mistrzostwo Polski" (31 VII-1 VIII) na torze w Brdyujściu oraz wystawy: zbiorowa spuścizny artystycznej po Leonie Wyczółkowskim, rzeźb Konstantego Laszczki oraz jednego z największych w Polsce zbioru autografów znanego bibliofila dr Kazimierza Kierskiego, prezesa Prokuratorii Generalnej w Poznaniu, podarowanego` w 1937 r. Bibliotece Miejskiej25. Odbył się też konkurs pływacki "Wpław przez Bydgoszcz".

Kolejny "Tydzień Bydgoszczy" przy współdziałaniu LPT odbył się w dniach od 9 do 17 sierpnia 1938 r. Inaugurowały go Regaty Międzynarodowe na torze regatowym w Brdyujściu. W roku 1939 program "Tygodnia Bydgoszczy", zorganizowany w dniach 19 ? 29 lipca, wzbogacono o dalsze imprezy towarzyszące: Regaty Międzynarodowe z biegiem czwórek Bałtyku ? o mistrzostwo miast nadbałtyckich, zjazd gwiaździsty automobilistów polskich, półtoradniowe okrężne rajdy automobilowe m.in. do Biskupina, rezerwatu cisowego w Wierzchlesie, po Borach Tucholskich, do Torunia i Ciechocinka oraz Chełmna i Świecia. Poza 75 % zniżką powrotną na PKP do miejsc zamieszkania (na podstawie indywidualnych kart uczestnictwa LPT), goście korzystali z 50 % zniżki na przejazd tramwajami i autobusami, zmotoryzowanymi pociągami Bydgoskich Kolei Powiatowych oraz na rejsy statkami "Lloydu Bydgoskiego", a z 25 % zniżki na zakup biletów na Regaty Międzynarodowe w Brdyujściu. Na podstawie kart uczestnictwa byli również uprawnieni do wolny wstępu przy zwiedzaniu Muzeum Miejskiego i Biblioteki Miejskiej z Biblioteką Bernardina.

Podczas ostatniego przed wojną Walnego Zebrania Związku dnia 15 kwietnia 1939 r., odbytego w "Domu Turystycznym" przy ul. Zygmunta Augusta oceniono działalność ZPT w roku 1938. W przedstawionym sprawozdaniu kierownik biura, red. Rzeźniacki podkreślił znaczenie uruchomienia Domu Turysty dla środowiska bydgoskiego oraz wydatnej pomocy finansowej udzielanej ZPT przez Zarząd Miejski na rzecz turystyki i jej propagandy wśród społeczeństwa, które winno uświadamiać sobie rolę turystyki w całokształcie gospodarki narodowej. W ciągu pół roku ? od 15 marca do 15 października 1938 r. ? zwiększyła się też liczba osób przybyłych z kraju i z zagranicy do miasta. W 1938 r. odwiedziło miasto 41.270 turystów z kraju i z zagranicy, a liczba pojedynczych dni pobytowych wyniosła 596 886. Przyjezdnych krótkoterminowych tj. przebywających 1-2 dni było w tej liczbie 30 645, podczas gdy przeciętny pobyt wynosił 15 dni. Świadczyło to niewątpliwie, dzięki odpowiedniej propagandzie zainteresowania regionem pomorskim, o wzroście liczby przyjezdnych,. Nowy zarząd wybrano w dotychczasowym składzie z prezydentem Leonem Barciszewskim na czele. Postanowiono jedynie dokooptować w jego skład przedstawicieli miasta Koronowa i Syndykatu Dziennikarzy Pomorskich. W programie na rok 1939 przewidywano m.in. organizację Międzynarodowego Spływu Kajakowego Brdą na trasie z Charzykowa do Bydgoszczy, kolejnego "Tygodnia Bydgoszczy", budowę i otwarcie w 1941 r. nowoczesnego kąpieliska w podbydgoskiej Smukale, nazywanej szumnie Smukała-Zdrój, położenie w dalszej działalności głównego akcentu na propagandę regionu i ściślejszą współpracę z ideowo pokrewnymi organizacjami. Związek zakładał też udział w Wystawie Ogólno-Pomorskiej, w której ramach przewidywał dział turystyczny i krajoznawczy "...reprezentowany w proporcji do bogactw przyrodzonych Wielkiego Pomorza w tej dziedzinie"26.

Wbrew napiętej sytuacji politycznej na wiosnę 1939 r. zorganizowano zaplanowane imprezy turystyczne: od 28 maja do 2 czerwca III Międzynarodowy Spływ Kajakowy Brdą z Charzykowa do Bydgoszczy, w końcu czerwca obchody "Dni Morza", a od 9 do 17 sierpnia trzeci "Tydzień Bydgoszczy". Dalszy rozwój Związku przerwał wybuch II wojny światowej. Zniszczeniu uległ cały dorobek materialny. Usytuowany przy ul. Zygmunta Augusta 14, opodal Dworca Głównego PKP "Dom Turystyczny" spłonął od bomb Luftwaffe zrzuconych 2 września 1939 r., okupant spalił też m.in. znajdujące się na składzie egzemplarze "Małej Encyklopedii Turystycznej".

Mimo krótkiego okresu działalności Związek Popierania Turystyki w Bydgoszczy przyczynił się w dużym stopniu do upowszechnienia walorów miasta i okolicy na turystycznej mapie Polski. Było to w szczególności zasługą wytrawnego turysty i krajoznawcy red. Wojciecha Rzeźniackiego (1890-1954) rodem z Gniezna, który nadał kształt organizacyjny i merytoryczny tworzącemu się stowarzyszeniu oraz zainicjował szereg akcji popularyzujących region27.

  1. Związek Polskich Organizacji Turystycznych powołano na II Zjeździe Polskich Organizacji Turystycznych w Warszawie w dniach 2 i 3 kwietnia 1927 r. Do Związku przystąpiło wówczas 17 organizacji turystyczno-krajoznawczych. Jego celem ? stosownie do § 5 statutu Związku - było popieranie rozwoju turystyki polskiej w kraju i zagranicą oraz rodzimego krajoznawstwa za pośrednictwem należących do Związku towarzystw turystycznych przez a) koordynację prac zrzeszonych w ZPTT towarzystw, b) zbiorową reprezentację zrzeszonej w ZPTT turystyki i krajoznawstwa polskiego wobec władz i zagranicy.
  2. Polski Związek Turystyczny w Krakowie powstał już w 1906 r. jako stowarzyszenie mające na celu popieranie rozwoju turystyki na obszarze Krakowa i krakowsko-śląskiego okręgu turystycznego. Biuro PZT prowadziło w Krakowie pierwszy w Polsce dworzec autobusowy, biuro kolejowe (w latach 1906-1934), dział wycieczkowy i biuro informacyjne. Zajmowało się też szkoleniem przewodników turystycznych oraz wydawaniem publikacji o tematyce krajoznawczo-turystycznej.
  3. Wielkopolski Związek dla Popierania Turystyki w Poznaniu powstał w 1928 r. w związku z organizowaną w Poznaniu w 1929 r. Powszechną Wystawą Krajową. Obejmował swą działalnością Poznańskie, Pomorze i Śląsk. Współpracował z Polskim Touring Klubem i Polskim Związkiem Turystycznym w Krakowie.
  4. Archiwum Państwowe w Bydgoszczy (dalej APB), sygn. 24421. Turystyka [1935-1939]. Pismo Departamentu 4. Referat Turystyki. Ldz. XI-1828 z 27 VIII 1929.
  5. "Kurier Bydgoski", XIV:1935, nr 90 z 17 IV. O Bydgoszczy musi być głośniej. Powstał Komitet Propagandy Turystycznej. Por. "Dziennik Bydgoski", XXVIII:1935 nr 90 z 17 IV. Komitet Propagandy Turystycznej w Bydgoszczy.
  6. Wydział (Komitet) Wykonawczy stanowić mieli: Bocheński ("Orbis"), Piotr Wiszniewski (PTK), Wojciech Rzeźniacki (Referat Turystyczno-Prasowy), mjr Marcin Matuszewski (Miejski Komitet Wychowania Fizycznego) oraz płk. rez. Kazimierz Zachar (Liga Morska i Kolonialna).
  7. "Kurier Bydgoski", XIV:1935, nr 246 z 23 X. Tworzymy wielką atrakcję dla turystów, nie tylko polskich, ale także zagranicznych.
  8. Monitor Polski nr 130 z dnia 5 czerwca 1936 r.
  9. dr Michał Stefanicki ? starosta bydgoski, dr Czesław Nieduszyński ? prezes Oddziału PTK, red. Konrad Fiedler ? wiceprezes Oddziału PTK w Bydgoszczy, dyr. dr Klemens Śliwiński, inż. Stanisław Zawadzki ? dyrektor "Lloydu Bydgoskiego", Florian Jankowski ? dyrektor KKO Pow. Bydgoskiego, mjr Marcin Matuszewski ? dyrektor Miejskiego Ośrodka Wychowania Fizycznego, red. Wojciech Rzeźniacki, prezydent Leon Barciszewski, dr Stefan Siemiątkowski, kpt. rez. H. Kaczorkiewicz, inż. Otton Zgirski ? dyrektor Bydgoskich Kolei Powiatowych, Bolesław Gulcz ? dyrektor KKO m. Bydgoszczy, Bolesław Nowak ? dzierżawca Strzelnicy, dyrektor Robert Frost i Franciszek Grudziński ? skarbnik Oddziału PTK w Bydgoszczy.
  10. Orzeczenie zostało wydane po objeździe terenowym górnej Brdy w dniach 8-10 czerwca 1936 r. specjalnej komisji złożonej z przedstawicieli Urzędów Wojewódzkich Pomorskiego i Poznańskiego, Państw. Zarządu Dróg Wodnych w Bydgoszczy i Zarządu Miejskiego w Bydgoszczy. Komisja zaleciła wprowadzenie komunikacji turystycznej na Brdzie na łodziach typu rybackiego złączonych dwoma poprzeczkami i zaopatrzonych w dwa stery.
  11. Archiwum autora. Protokół z posiedzenia Zarządu Tymczasowego Związku Popierania Turystyki w Bydgoszczy z dnia 5 lutego 1936 r.
  12. Por. "Dziennik Bydgoski", XXVIII:1935, nr 160 z 14 VII. Atrakcje turystyczne w okolicy Bydgoszczy. O uruchomienie tratew turystycznych na Górnej Brdzie z Tucholi przez Koronowo do Bydgoszczy oraz nr 170 z 26 VIII Tratwy na Brdzie największą atrakcją turystyczną na Pomorzu.
  13. Por. "Kurier Bydgoski", XV:1936, nr 178 z 2 VIII. Niezwykła atrakcja. Łodziami ? tratwami przejeżdżać możemy z Koronowa do Smukały.
  14. "Dziennik Bydgoski", XXX:1937, nr 116 z 23 V Płyniemy sobie do Smukały, ty płyń też, A jeśliś jeszcze nie gotowy ? to się śpiesz!... (PFE!...PFE...PFELIETON!). Tamże fotografia ze spływu!
  15. "Kurier Bydgoski", XVII:1938, nr 152 z 7 VII.
  16. "Kurier Bydgoski", XVII:1938, nr 169 z 27 VII.
  17. "Kurier Bydgoski", XVIII:1939, nr 117 z 23 V.
  18. APB, sygn. 1236a. Urząd Wojewódzki Pomorski w Toruniu, Sekretariat Wojewody. Dziennik Pana Wojewody Pomorskiego od 17 VII 1936 do 4 VIII 1939, s. 208-209.
  19. Poza Małą Encyklopedią Turystyczną ZPT wydał m.in. przewodnik opracowany przez Konrada Fiedlera "Bydgoszcz ? Mały Przewodnik turystyczno-krajoznawczy" (1935), ilustrowany folder W. Rzeźniackiego "Bydgoszcz jako ośrodek turystyczny", mapy: Plan sytuacyjny miasta Bydgoszczy (1937), Mapa poglądowa dorzeczy Brdy i górnej Noteci (1938) oraz Mapa turystyczna Pomorza (1939).
  20. Biuletyn Związku Popierania Turystyki w Bydgoszczy. Rok I nr 1 Bydgoszcz dnia 25 czerwca 1936. Wydawnictwo periodyczne poświęcone turystyce, komunikacji i przemysłowi turystycznemu w okręgu obejmującym miasto Bydgoszcz oraz powiaty: Bydgoski, Szubiński i Wyrzyski.
  21. Turystyka. Miesięcznik. Kwiecień 1937, Nr 4, rok V, s.4-5. Wydawca: Polskie Biuro Podróży Orbis, Warszawa.
  22. Liga Popierania Turystyki założona została pod przewodnictwem b. Premiera Janusza Jędrzejewicza w Warszawie 12 czerwca 1935 r. Została zarejestrowana pod nr 640 w rejestrze stowarzyszeń i związków Komisariatu Rządu miasta stołecznego Warszawy na mocy decyzji z dnia 13 IV 1935 r. ? Nr BS II-3/679 z dnia i z dnia 29 I 1938 r. ? Nr Sp II ? 5/640. Jej celem było stwarzanie warunków dla rozwoju ruchu turystycznego. Organizowała m.in. masowe zjazdy, pociągi popularne (przekazano jej całość akcji w tym zakresie).
  23. "Kurier Bydgoski", XVI:1937, nr 180 z 8 VIII.
  24. "Dziennik Bydgoski", XXIX:1937, nr 162 z 18 VII, "Kurier Bydgoski", XVI:1937, nr 180 z 8 VIII.
  25. "Kurier Bydgoski", XVI:1937, nr 167 z 24 VII.
  26. "Dziennik Bydgoski", XXXI:1939 nr 88 z 16 IV i "Kurier Bydgoski", XVIII:1939, nr 88 z 16 IV. Turystyka bydgoska.
  27. Po ukończeniu w 1911 r. gnieźnieńskiego Gimnazjum Klasycznego, władając kilkoma językami, Rzeźniacki przeniósł się w 1912 r. do Warszawy, gdzie pracował m.in. jako korespondent i tłumacz z języków zachodnio-europejskich i rosyjskiego w warszawskiej filii Międzynarodowego Tow. Wagonów Sypialnych Dalekobieżnych Ekspresów Europejskich, a następnie internowany jako obywatel pruski w głąb Rosji w Zagłębiu Donieckim, w Noworosyjskim Tow. Akcyjnym. Po ogarnięciu południa Rosji przez rewolucję bolszewicką udało mu się powrócić do Gniezna. W latach 1918-1919 przebywał w Berlinie pracując w agencji reklamowej, a w latach 1919-1924 uczył języków obcych w Miejskiej Szkole Handlowo-Przemysłowej w Gnieźnie, następnie do końca 1933 r. redagował "Gazetę Gnieźnieńską - Lech", równocześnie aktywnie udzielając się w miejscowym oddziale Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Po przeprowadzeniu się do Bydgoszczy, w październiku 1934 r. objął posadę referenta prasowo-turystycznego przy Zarządzie Miejskim, a już w 1935 r. współtworzył Związek Popierania Turystyki. Był także przewodnikiem wycieczek krajowych i zagranicznych. Po wojnie pracował w redakcji "Ilustrowanego Kuriera Polskiego". Od 1946 r. działał jako przewodnik w ramach reaktywowanego oddziału PTK, a od 1951 r. w PTTK (był organizatorem i przewodniczącym Okręgowej Komisji Turystyki Pieszej) prowadził wycieczki piesze w okolice Bydgoszczy i publikował na niwie krajoznawczej. W 1952 r. ukazał się ostatni jego przewodnik pt. "Bydgoszcz i Okolice". Zmarł zimą 1954 r. i został pochowany na cmentarzu Nowofarnym. Jego imieniem nazwano jedną z ulic w dzielnicy Fordon oraz szlak turystyczny prowadzący z Bydgoszczy do Żurczyna.

Sprawdź nasz XHTML 1.0!
Strona Komisji Historii i Tradycji Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.
© Wszelkie prawa zastrzeżone.