Strona główna

Sprawy bieżące

Więcej o nas

Prezentacje

druki

Kontakt

Janusz Umiński

Działalność organów administracji państwowej
w dziedzinie turystyki w województwie pomorskim
w latach 1924-1939

Wojewódzka Komisja Turystyczna w Toruniu

Zgodnie z zaleceniem ministra Robót Publicznych Wojewódzka Komisja Turystyczna w Toruniu powołana została już w końcu czerwca 1925 r.

Funkcję przewodniczącego w latach 1925-1926 pełnił wicewojewoda pomorski mgr Hilariusz Ewert-Krzemieniewski38, w latach 1927-1928 wojewoda pomorski Kazimierz Młodzianowski39, w latach 1928-1929 wojewoda pomorski Wiktor Wrona-Lamot40 (jego zastępcą był Dyrektor Robót Publicznych dr inż. Mieczysław Nawrowski.), a potem z urzędu naczelnicy Wydziału Komunikacyjno-Budowlanego Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu. Od 16 kwietnia 1932 r. przewodniczącym Komisji został inż. Kazimierz Maćkowski - dyrektor Oddziału Robót Publicznych Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu, późniejszy naczelnik Wydziału Komunikacyjno-Budowlanego41. Jego odejście z funkcji naczelnika Wydziału w 1935 r. było bezpośrednim skutkiem zaprzestanie działalności Komisji. Od grudnia 1935 r. funkcję naczelnika Wydziału Komunikacyjno-Budowlanego pełnił inż. Jerzy Marynowski42, a po jego rezygnacji w 1938 r. i przejściu na emeryturę inż. Kazimierz Lewandowski (do wybuchu II wojny światowej). W 1936 r. funkcję przewodniczącego sprawował wicewojewoda pomorski Zygmunt Szczepański, a wiceprzewodniczącego inż. Jerzy Marynowski43. Funkcje sekretarza WKT pełnili kolejno: Roman Rygier (1926-1927)44, inż. Kazimierz Lewandowski (1928-1934) i radca wojewódzki inż. Teofil Hornicki (1936-1939).

Wojewódzka Komisja Turystyczna działała in corpore podczas posiedzeń, których według zachowanych w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy dokumentów (protokółów z posiedzeń i innych materiałów) odbyto dziewięć (9). Natomiast na co dzień reprezentowało ją prezydium, zwłaszcza przewodniczący i urzędujący sekretarz (referent turystyki). Kolegialny charakter pracy miały także sekcje branżowe i podkomisje. Należy jednak podkreślić, że działalność WKT nie sprowadzała się jedynie do jej posiedzeń czy pracy prezydium. Większość członków Komisji, delegowanych do pracy w niej z ramienia administracji państwowej czy samorządowej, sfer gospodarczych czy organizacji turystycznych i paraturystycznych starała się efektywnie współdziałać w zagospodarowaniu turystycznym Pomorza, a zwłaszcza wybrzeża, propagandzie walorów krajoznawczo-turystycznych regionu jak i wzrostu ruchu turystycznego.

W latach 1925-1927 Komisja odbyła trzy posiedzenia - jedno w roku 1925 (26 XI) i dwa w 1926 (17 V i 8 X), w roku 1927 według oceny wojewody K. Młodzianowskiego nie zaszła potrzeba zwoływania posiedzenia. Kolejne, doroczne posiedzenia, odbyły się w latach 1928 (12 VII), i 1929 (9 I). W latach 1930-1931, mimo efektywnej działalności WKT i referenta turystyki posiedzeń prawdopodobnie nie było. Następne posiedzenia miały miejsce w latach 1932 (30 IV), 1934 (30 IV), 1936 (28 IV) i 1937 (2 IV). Ta prawidłowość odbywania posiedzeń w kwietniu, w przede dniu sezonu turystycznego wskazywałaby, że także w latach 1938 i 1939 posiedzenia Komisji miały miejsce, chociaż nie zachowały się materiały, które mogły by udokumentować takie zdarzenia. Za odbyciem posiedzeń plenarnych w tych latach mogłaby także świadczyć niespożyta energia inż. Teofila Hornickiego pełniącego w tych latach funkcję referenta turystycznego w Urzędzie Wojewódzkim Pomorskim w Toruniu.

Jak wynika z zachowanych dokumentów zagadnienia dyskutowane podczas posiedzeń plenarnych były niejednokrotnie już uprzednio lub dopiero w oparciu o podjęte na posiedzeniach Komisji uchwały i decyzje, a także inspirujące zarządzenia wojewodów, wprowadzane w miarę możliwości w czyn i konsekwentnie realizowane przez organy podległe wojewodzie, samorządom czy też instytucje i organizacje społeczne powołane dla rozwoju turystyki i krajoznawstwa w regionie.

O wielości zagadnień jakimi przyszło zajmować się członkom Wojewódzkiej Komisji Turystycznej oraz organom administracji państwowej, samorządowej i gospodarczej w województwie pomorskim świadczyć może chociażby wybiórczo przedstawiona tematyka posiedzeń. Przykładowo na posiedzeniu Komisji w dniu 17 maja 1926 r. omawiano przede wszystkim sprawy: utworzenia okręgu klimatycznego dla powiatów i letnisk nadmorskich oraz Wystawy Fotografii Krajobrazu Polskiego45. Na posiedzeniu powzięto uchwałę o utworzeniu Komisariatu Klimatycznego dla powiatów nadmorskich. Komisarz Klimatyczny (winien nim być lekarz) o określonych kompetencjach i środkach finansowych miał być przydzielony do starosty wejherowskiego, który z ramienia wojewody był delegatem na powiaty pucki, kartuski i kościerzyński (kościerski)46. W 1936 r. powołano przy starostwie powiatowym w Wejherowie referat uzdrowiskowy (turystyczny) wybrzeża, którego pierwszym kierownikiem był Jerzy Merson, a następnie mgr Władysław Radecki47.

Podczas posiedzenia WKT 8 października 1926 r. wiodącym tematem było zagadnienie rozwoju uzdrowisk i miejscowości letniskowych na Pomorzu. Uczestniczący w posiedzeniu dr M. Orłowicz podkreślając walory krajoznawczo-turystyczne Pomorza i możliwości rozwoju turystyki w regionie stwierdził potrzebę opracowania dobrych map turystycznych Pojezierza Brodnickiego i Szwajcarii Kaszubskiej, wielojęzycznej broszury propagującej wartości przyrodniczo-krajobrazowe i historyczne regionu, a także wytyczenia i oznakowania ścieżek turystycznych (znakowanych już na tym terenie przed I wojną światową!) oraz konieczność budowy schroniska turystycznego w Gdyni. W celu rozwoju turystyki i koordynacji działań w tym zakresie zaproponował założenie związku popierania turystyki48. Na posiedzeniu podjęto też szereg uchwał. Po dyskusji uchwalono Regulamin dla Komisarza Uzdrowiskowego. Komisarz Uzdrowiskowy (referent uzdrowiskowy) miał pełnić swą funkcję przy staroście wejherowskim (z którego kancelarii korzystał) i we współpracy z organami administracji państwowej i samorządowej, policji oraz instytucji i organizacji społecznych nadzorować w działających tu uzdrowiskach m.in. sprawy zaopatrzenia w wodę, usuwania nieczystości i wód ściekowych, regulacji układu komunikacyjnego, zachowanie zasad ładu przestrzennego i higieny przy budowie domów mieszkalnych i obiektów hotelowo-pensjonatowych, a także zapewnienia bezpieczeństwa w kąpieliskach morskich i nadjeziornych oraz prowadzenie systematycznych obserwacji balneo- i meteorologicznych. Z Komisarzem w zakresie spraw uzdrowiskowych ściśle współpracowali lekarze powiatowi, a Komisarz zobowiązany był przynajmniej 3 razy w roku (przed sezonem, w czasie trwania i po jego zakończeniu) do przeprowadzania (z udziałem właściwych służb) kontroli sanitarnej miejscowości uzdrowiskowych. Uchwalono też: konieczność objęcia miejscowości nadmorskich ustawą uzdrowiskową, zwrócenia się - w celu zapobieżenia spekulacji gruntami na wybrzeżu - do Ministerstwa Rolnictwa i Dóbr Państwowych o wstrzymanie parcelacji majątków i sprzedanie części gruntów potencjalnemu konsorcjum, które mogłoby zająć się budową obiektów hotelowo-pensjonatowych, a do Ministerstwa Robót Publicznych o udzielenie pomocy w racjonalnej zabudowie wybrzeża - w pierwszej kolejności dla miejscowości położonych na półwyspie helskim - w przeprowadzeniu regulacji i ich rozbudowy.

W następstwie uchwał Wojewódzkiej Komisji Turystycznej w Toruniu w dniu 8 października 1926 r. na posiedzeniu Międzyministerialnej Komisji Turystycznej odbytym w dniu 14 stycznia 1927 r. powstał projekt zwołania przez ministerstwo Robót Publicznych ankiety poświęconej całokształtowi spraw wybrzeża49. Ankieta projektowana pierwotnie na wiosnę odbyła się w dniach 7-9 października 1927 r. podczas konferencji w Gdyni50 pod osobistym przewodnictwem ministra Robót Publicznych inż. Jędrzeja Moraczewskiego51 i wiceministra inż. K. Górskiego z udziałem przedstawicieli władz administracyjnych i samorządowych oraz instytucji i osób zainteresowanych rozwojem gospodarczym wybrzeża. W nawiązaniu do wygłoszonych referatów, zwłaszcza referatu i wniosków Stanisława Lenartowicza52 omówiono zasady rozwoju turystyki na wybrzeżu.

Zagadnienie zagospodarowania i popularyzacji wybrzeża jako regionu turystycznego znajdowało się też w centrum zainteresowania Stałej Komisji Międzyministerialnej do spraw Rozwoju Wybrzeża powołanej przez ówczesnego ministra Przemysłu i Handlu inż. Eugeniusza Kwiatkowskiego. Na posiedzeniu Komisji 27 sierpnia 1928 r. w Wejherowie, odbytym z inicjatywy ministerstw Przemysłu i Handlu oraz Skarbu, pragnących zapobiec wyjazdom obywateli polskich w celach turystycznych zagranicę, dokonano wyboru Podkomisji Turystycznej, którą zobowiązano do opracowania programu rozwoju ruchu turystycznego na wybrzeżu. Przedmiotem jej posiedzenia w Wejherowie w dniu 3 stycznia 1929 r. były m.in. projekty statutów Międzykomunalnego Związku Kąpieliska Morskiego Kamienna Góra - Orłowo i Okręgowego Związku Turystycznego w Gdyni53. W dniach 27-28 maja 1930 r. Komisja odbyła posiedzenie na Helu54. Problematykę rozbudowy kąpielisk nad morzem kontynuowano w Komisji Międzyministerialnej w następnych latach m.in. na posiedzeniu w dniach 5-6 lutego 1931 r. w Warszawie. Uczestniczyli w niej przedstawiciele gdyńscy: komisaryczny prezydent miasta Gdyni Mieczysław Bilek i naczelnik oddziału turystyczno-klimatycznego Komisariatu Rządu Władysław Zakrzewski. Podniesiono konieczność uznania kąpieliska morskiego w Gdyni jako obiektu użyteczności publicznej oraz wyznaczenia trzech obszarów kąpieliskowych nad polskim morzem:1) Kamienna Góra - Orłowo, 2) Jastarnia -Hel i 3) Wielka Wieś (Hallerowo) - Jastrzębia Góra - Dąbki nad ujściem Piaśnicy do Dużego Morza55. Z inicjatywy wojewody pomorskiego Stefana Kirtiklisa powstał projekt budowy parku nadmorskiego im. poety kaszubskiego Hieronima Derdowskiego. Zbudowano odcinek nadmorskiej "autostrady" łączącego Wielką Wieś z Hallerowem.

W związku z propozycją dra Orłowicza organizacji w 1929 r Wystawy Krajobrazu Pomorskiego na Targach Poznańskich na posiedzeniu WKT w dniu 8 października 1926 r. podjęto uchwałę o potrzebie jej przygotowania wspólnie z komisjami w Poznaniu i Katowicach (w oparciu o wzory wypracowane podczas podobnej wystawy na Targach Wschodnich we Lwowie w roku 1924 oraz urządzenie lokalnej (w mniejszym zakresie ) w Toruniu56. Także posiedzenie WKT w dniu 12 lipca 1928 r. było w znacznej części poświęcone przygotowaniu regionu do Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu w 1929 r. W związku z zakładanym wzmożonym ruchem turystycznym na Ziemie Zachodnie w okresie trwania wystawy. Komisja miała nie tylko sprawować ogólny nadzór nad organizacją przez towarzystwa turystyczne i krajoznawcze zbiorowych wycieczek mieszkańców Pomorza na PWK w Poznaniu jak i wycieczek odbywanych z terenu całego kraju po zwiedzeniu PeWuKi do Gdyni i nad polskie morze oraz na Pomorze, ale przede wszystkim propagować walory krajoznawczo-turystyczne Pomorza w innych województwach i podczas wystawy w Poznaniu, zabezpieczyć dogodny transport i zakwaterowanie oraz przewodniki po Pomorzu. Temat ten wiązał się pośrednio z problemem rozwoju i właściwej organizacji prywatnej komunikacji autobusowej na Pomorzu m. in. poprzez wydanie drukiem rozkładów jazdy autobusów i egzekwowanie przez władze administracyjne ścisłego przestrzegania przez przedsiębiorców autobusowych, a także uwzględnianie informacji o kursowaniu autobusów w rozkładach jazdy kolejowych. W celu pełnej koordynacji działań powołano Komitet Ściślejszy pod przewodnictwem inż. Kazimierza Maćkowskiego, w którego skład weszli też mjr inż. Michał Leśniewski (prezes Oddziału Toruńskiego PTK) i inspektor Grabowski. Niemniej ważnym tematem omawianym na posiedzeniu była sprawa zabezpieczenia wybrzeża morskiego przed niszczącym działaniem morza. Corocznie bowiem podlegało ono niszczeniu zarówno wskutek osuwania się, jak też rozmywania przez fale morskie. Zabezpieczanie osuwisk nie mogło być prowadzone kosztem właścicieli gruntów nadbrzeżnych. Projekty techniczne poprzedzone badaniami geologicznymi Państwowego Instytutu Geologicznego wymagały ogromnych nakładów możliwych do zrealizowania jedynie z funduszy państwowych. Z uwagi na usytuowanie na Pomorzu i ziemi chełmińskiej znacznej ilości obiektów zabytkowej architektury sakralnej i świeckiej o dużych walorach konstrukcyjnych i artystycznych oraz nieodpowiedniej ich konserwacji i nie możności wykorzystania do celów turystycznych zaistniała też pilna konieczność powołania w Toruniu samodzielnego stanowiska konserwatora zabytków dla województwa pomorskiego. Dotąd obszar województwa znajdował się pod merytoryczną opieką konserwatora zabytków w Poznaniu. W tym celu Komisja postanowiła wystąpić do władz centralnych o utworzenie Urzędu Konserwatora dla Pomorza, a za pośrednictwem Urzędu Wojewódzkiego do władz samorządowych o przestrzeganie zasad ochrony i konserwacji zabytków na podległych sobie terenach57.

Przygotowania do Powszechnej Wystawy Krajowej były także przedmiotem obrad Komisji w dniu 9 stycznia 1929 r. Deklarację poparcia finansowego przygotowań zgłosił Starosta Krajowy oraz Związki: Miast Pomorskich i Powiatów przeznaczając na cele propagandy turystycznej regionu łącznie kwotę 2.750.-zł. W toku posiedzenia omówiono sprawę ułatwień w ruchu turystycznym w regionie w okresie trwania Pe-Wu-Ki. Miało to nastąpić w zakresie komunikacji kolejowej np. poprzez zakładane przez DOKP w Gdańsku wprowadzenie biletów okrężnych i okręgowych ze zniżką 30 %, ważnych w przeciągu 8-14 dni na obszarach atrakcyjnych turystycznie (Bory Tucholskie, Szwajcaria Kaszubska), utworzenie oficjalnych agentur turystycznych (z uprawnieniami przewozowymi), zastosowanie daleko idących zniżek kolejowych (do 50 %) itp., zmniejszenie do minimum formalności granicznych (paszportowych i celnych) w stosunku do turystów zagranicznych udających się na Pe-Wu-Kę do Poznania i na Pomorze oraz z powrotem, likwidacji w sezonie wycieczkowym przerw obiadowych w pracy placówek pocztowo-telegraficznych, zwłaszcza na terenie powiatu morskiego, w Szwajcarii Kaszubskiej i na Pojezierzu, szkolenie uczniów szkół średnich i młodzieży akademickiej w charakterze przewodników turystycznych oraz wykorzystanie dla potrzeb zakwaterowania wycieczek części pomieszczeń szkolnych (przed zakończeniem roku szkolnego sal gimnastycznych i auli oraz szkolnych domów wycieczkowych), ewentualne zakwaterowanie turystów w koszarach wojskowych (wraz z wyżywieniem z kuchni polowych). Proponowano też zakup przez większe miasta autobusów dla potrzeb turystycznych (dla obsługi miast i komunikacji międzymiastowej np. poprzez uruchomienie regularnej linii na trasie Poznań - Toruń - Grudziądz - Gdynia zakładając, że przewidywany napływ turystów pozwoli w krótkim okresie czasu na częściowa amortyzację zakupionych autobusów. Postulowano konieczność wydania publikacji krajoznawczych oraz odpowiednich pamiątek dla turystów. W związku z fiaskiem dotychczasowych starań o uzyskanie etatu konserwatora zabytków dla obszaru województwa, a funkcji tej, z uwagi na złożoność problematyki pomorskiej i znaczną odległość od Poznania nie był w stanie sprawować Konserwator Poznański, w porozumieniu z Komitetem Opieki nad Zabytkami Kościelnymi, zaproponowano Ministerstwu Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, pełnienie przez Konserwatora także funkcji kustosza Muzeum Miejskiego, co zmniejszyłoby koszty utrzymania tego urzędu.

W 1930 r. Wojewódzka Komisja Turystyczna współpracowała, poprzez wyłoniony Komitet Regionalny, przy organizacji Międzynarodowej Wystawy Komunikacji i Turystyki (KOMTUR) odbywającej się w Poznaniu w dniach od 6 lipca do 10 sierpnia z okazji Międzynarodowego Kongresu Związku Przedsiębiorstw Komunikacyjnych. W Kongresie uczestniczyło ok. 3000 osób. Ekspozycja ukazująca walory województwa pomorskiego zajmowała 300 m2 powierzchni wystawowej, wynoszącej w dziale prezentacji regionów łącznie 2400 m2, a w dziale turystyki 3000 m258.

Podczas posiedzenia Wojewódzkiej Komisji Turystycznej w dniu 30 kwietnia 1932 r. ustosunkowano się do pierwszego w kraju projektu ustawy o popieraniu turystyki. WKT w Toruniu zaproponowała m.in. wprowadzenie w ustawie zasady "sprawowania opieki nad turystyką" przez powiatowe związki komunalne oraz ich ścisłą współpracę z wszystkimi działającymi na określonym obszarze towarzystwami i związkami turystycznymi, a także zastosowanie obowiązku świadczeń na rzecz turystyki przez członków dobrowolnych i przymusowych Związków Popierania Turystyki. Podniesiono też konieczność utworzenia dla celów uzdrowiskowo-turystycznych międzykomunalnego związku celowego dla obszaru wybrzeża morskiego i tzw. Szwajcarii Kaszubskiej, posiadającego osobowość prawną (umożliwiłoby to zaciągnięcie długoletniej pożyczki, zabezpieczonej wpływami z taksy i realizację inwestycji turystycznych), omawiano również sprawy rozwoju letnisk i turystyki na Wybrzeżu oraz potrzebę stworzenia podstaw prawnych dla rozwoju letnisk (modyfikacji ustawy uzdrowiskowej z 1922 r.). W nawiązaniu do powstałych na obszarze województwa związków turystycznych: Pomorskiego Związku Popierania Turystyki w Toruniu, Chojnickiego Związku Popierania Turystyki oraz Gdyńskiego Związku Propagandy Turystycznej i Nadmorskiego Związku Propagandy Turystycznej w Wejherowie proponowano powstanie podobnych związków dla obszarów Pojezierza Brodnickiego oraz tzw. Szwajcarii Kaszubskiej (w przypadku nie objęcia swą działalnością tego obszaru przez Nadmorski Związek Propagandy Turystycznej). Podniesiono także konieczność opracowania regionalnego planu zagospodarowania przestrzennego Wybrzeża, obejmującego też Gdynię i jej zaplecze (północne części powiatów kartuskiego, kościerskiego i tczewskiego) oraz planów zabudowy poszczególnych miejscowości letniskowych i turystycznych, dla których winny być opracowane plany zaopatrzenia w wodę i energię elektryczną. Za istotne sprawy uznano rozbudowę sieci drogowej i dążenie do przedłużenia sezonu turystyczno-letniskowego, a także utworzenie (na wzór gdyńskiego) biur informacyjnych w Toruniu i Grudziądzu59. Warto tu odnotować, że już w następnym roku kiosk turystyczny w przyziemiu ratusza toruńskiego otworzył Oddział Toruński PTK60.

30 lipca 1932 r. Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych przy udziale Wojewódzkiej Komisji Turystycznej, Gdyńskiego Związku Propagandy Turystycznej i Oddziału PBP "Orbis" w Gdyni zorganizowała siedmiodniowy rajd kolejowy nad morze i na Pojezierze Kaszubskie pn. "Tydzień na polskim morzem i w Szwajcarii Kaszubskiej"61. Natomiast w sierpniu i wrześniu pod protektoratem wojewody pomorskiego Stefana Kirtiklisa, Starosty Krajowego Pomorskiego Wincentego Łąckiego i prezydenta Torunia Antoniego Bolta w Toruniu miała miejsce Wystawa Fotograficzna pt. "Krajobraz Pomorski i jego ochrona" 62.

Od roku 1934 w skład WKT wchodzili też przedstawiciele Wojewódzkiego Komitetu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego63. W 1934 r. sprawy turystyki prowadzone były w Oddziale Drogowym Wydziału Komunikacyjno-Drogowego UWP, a przewodniczącym WKT był naczelnik wydziału. Według oceny przedstawionej na posiedzeniu WKT w dniu 30 kwietnia 1934 r. ruch wycieczkowy w 1933 r. ograniczył się w zasadzie do przyjazdów wycieczek szkolnych do Gdyni i na Wybrzeże oraz do Torunia - na organizowane z rozmachem imprezy związane z obchodami 700-lecia miasta i gdzie miejscowy Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego uruchomił w Ratuszu Staromiejskim kiosk informacyjny, w którym dyżurowali też specjalnie przeszkoleni przewodnicy. Wycieczkami do Gdyni zajmowały się głównie Komisariat Rządu64 i Gdyński Związek Propagandy Turystyki. W 1933 r. zaobserwowano natomiast wzmożony napływ letników na wybrzeże. Głównym tematem posiedzenia była sprawa ochrony wybrzeża. Wprowadzeniem do tematu był referat pt. "Ochrona Polskiego brzegu morskiego"65.

Niestety od maja 1934 r. działalność WKT zamarła. Komisja nie zbierała się, a stanowisko przewodniczącego piastowane nominalnie do lutego 1935 r. przez byłego naczelnika Wydziału Komunikacyjno-Budowlanego UWP inż. K. Maćkowskiego było nie obsadzone. Brak jakiejkolwiek działalności toruńskiej Komisji w 2 połowie 1934 i w roku 1935 spowodował interwencję Wydziału Turystyki Ministerstwa Komunikacji u wojewody pomorskiego. Pismem z dnia 13 lutego 1936 r. Ministerstwo uznało za pożądane mianowanie przez wojewodę nowego przewodniczącego WKT i zwołanie w terminie do 15 maja 1936 r. posiedzenia Komisji, tak aby jeszcze przed sezonem turystycznym można było ocenić przygotowania w regionie do sezonu turystycznego oraz rozwinąć działania mające na celu właściwą propagandę Pomorza i Wybrzeża poprzez opracowanie materiałów informacyjnych oraz przewodników i map, zawierających charakterystykę walorów krajoznawczo-turystycznych województwa i informacje stricte turystyczne, przeprowadzenie kursów przewodnickich, organizację obiektów turystycznych, przygotowanie najciekawszych regionów turystycznych województwa jak Pojezierze Brodnickie, Bory Tucholskie, Zabory i miasta nadwiślańskie dla potrzeb turystów (m.in. wodnych) i letników. Zdaniem Ministerstwa powstające w kraju, także w Toruniu, delegatury Ligi Popierania Turystyki nie mogły zastąpić inspirującej, koordynującej i wykonawczej roli Wojewódzkiej Komisji Turystycznej66, gdyż z założenia miały zajmować się organizacją masowego ruchu turystycznego, głównie za pośrednictwem jednego przewoźnika - Polskich Kolei Państwowych. Głównym tematem posiedzenia Wojewódzkiej Komisji Turystycznej w dniu 28 kwietnia 1936 r. było zagadnienie właściwej propagandy Pomorza w kraju i zagranicą za pośrednictwem Polskiej Agencji Telegraficznej. Komisja zwróciła się do władz powiatowych i zarządów miejskich o nadesłanie z obszarów swego działania fotogramów (zdjęć) ukazujących walory krajoznawcze, turystyczne i letniskowe najciekawszych regionów i miejscowości województwa pomorskiego oraz folklor i sztukę ludową (np. dożynki kaszubskie, stroje, wyroby przemysłu artystycznego). Dokonano też wyboru sekcji WKT: lądowej, wodnej i nadmorskiej67. Także wojewoda wydał w 1936 r. w dziedzinie turystyki szereg decyzji o charakterze administracyjnym m.in. zarządzenie w sprawie dbałości o zewnętrzny wygląd miejscowości Pomorza, w sprawie organizacji pływalń i nauki pływania, w sprawie uprawnień turystycznych i sportowych na jeziorach państwowych, w sprawie zbierania przez starostwa powiatowe danych statystycznych o ruchu turystycznym i letniskowym w latach 1935 i 1936 w celu naukowego badania problemów turystycznych i letniskowych Pomorza, a także zdjęć lotniczych dla propagandy prasowej Pomorza (w współpracy z Polską Agencją Telegraficzną) oraz przepisy obowiązujące turystów i wycieczki podczas przebywania w lasach państwowych.

W tym roku rozpoczęto też inwentaryzację miejsc letniskowych i uzdrowiskowych, opracowano mapy turystyczne Pomorza i szlaku Brdy, na którym we współpracy z Związkiem Propagandy Turystyki w Bydgoszczy uruchomiono turystyczną komunikację wodną, a przy referacie turystyki utworzono bibliotekę oraz archiwum zdjęć fotograficznych i afiszów (w 1936 r. księgozbiór liczył ok. 300 woluminów). Działalność merytoryczną realizowano we współpracy z Biurem Planu Regionalnego w Gdyni i Instytutem Bałtyckim w Toruniu prowadzącymi badania naukowe w dziedzinie problemów turystycznych i letniskowych Pomorza68. W czerwcu z inicjatywy prezesa delegatury Ligi Popierania Turystyki inż. Bogusława Dobrzyckiego - dyrektora Okręgu Kolei Państwowych69 otwarto w Toruniu I Pomorską Wystawę Turystyczną. W połowie sierpnia przeniesiono ją do specjalnego pociągu (na bocznicy opodal Bramy Żeglarskiej), który we wrześniu rozpoczął objazd po kraju. Przed odjazdem wystawę odwiedził wojewoda Władysław Raczkiewicz70.

Podczas zagajenia posiedzenia WKT w dniu 2 kwietnia 1937 r. w auli głównego gmachu Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego w Toruniu. wojewoda pomorski Władysław Raczkiewicz stwierdził m.in. "W tzw. program Wielkiego Pomorza żywo wplatają się zagadnienia ruchu turystycznego i letniskowo-wycieczkowego, a prawidłowe ich rozwiązanie stanowi jeden z głównych warunków pomyślnego rozwoju tej dzielnicy. (...) Wielokrotnie widocznym jest na naszym terenie wysiłek w kierunku usunięcia braków i zaniedbań z czasów zaborczych, podjęto już dużo pracy, by nadążyć postępowi i zadość uczynić potrzebom planowego rozwoju Pomorza - niemniej jednak daje się odczuwać brak koordynacji wysiłków, włożenia inicjatywy we właściwe koryto i skierowania jej na właściwe tory. (...) Dziś należy odrobić i zaległości i prace bieżące dnia, nie dopuszczając do dalszego opóźniania się w realizacji zadań, jakie na nas nakłada twarda rzeczywistość a zarazem obowiązek dotrzymania kroku naszym bliskim i dalszym sąsiadom. Należy działać planowo i realnie, wyjaśnić sprawy sporne, ustalić kompetencje, jako też skoordynować prace i wysiłki wszystkich czynników: państwowych, samorządowych, gospodarczych i społecznych tak, by rychło zaznaczył się efekt pracy, którą wykonują władza i społeczeństwo w kierunku gospodarczej i kulturalnej rozbudowy naszej dzielnicy". Omawiając zadania i potrzeby Pomorza w dziedzinie turystyki i ruchu letniskowego oraz postulaty krajoznawcze Raczkiewicz wskazał na konieczność harmonijnej współpracy społeczeństwa z władzami, aby wspólnym wysiłkiem postawić "...wkrótce teren Pomorza w pierwszym szeregu ziem polskich licznie i chętnie odwiedzanych przez swoich i obcych. Pomorze - obdarowane tak hojnie przez naturę i zapobiegliwość przodków naszych pięknem przyrody, malowniczością krajobrazu, urokiem wód i lasów, potęgą morza i jego wartościami leczniczymi oraz zabytkami kultury i sztuki musi się stać terenem żywego ruchu turystycznego i letniskowego i zająć właściwe a należne mu pod tym względem miejsce w Polsce".71

Uczestnicy posiedzenia stwierdzili konieczność ponownego powołania Pomorskiego Związku Propagandy Turystycznej, do którego zadań należałyby m.in. koordynacja działalności towarzystw, instytucji, lokalnych związków (komisji) turystyczno-letniskowych oraz związków samorządowych72, propaganda walorów krajoznawczo-turystycznych regionu, badanie stanu i potrzeb w dziedzinie zagospodarowania i obsługi turystycznej oraz rozwój przemysłu turystycznego73. Podstawowy referat nt. "Zagadnienie ruchu turystyczno-letniskowego w planie regionu Wybrzeża Morskiego" wygłosił inż. arch. Bolesław Malisz74, który wskazał na dwa zasadnicze zagadnienia występujące w regionie wybrzeża: portowo-przemysłowe i turystyczno-letniskowe. Racjonalnie ujęty plan zagospodarowania przestrzennego powinien uwzględniać potrzeby ruchu turystycznego i letniskowego oraz oprzeć je na bogactwie krajobrazu i walorach leczniczych morza. Poszczególne elementy życia gospodarczego winny uzupełniać się wzajemnie i wykluczać kolizję celów i środków. Biuro Planu Regionalnego Komisariatu Rządu w Gdyni opracowało wytyczne dla możliwości rozwoju Wybrzeża pod względem turystyczno-letniskowym. Przyjęto podział na dwa podstawowe centra ruchu turystycznego: pas letnisk i terenów turystycznych w strefie nadmorskiej (atrakcyjny dla całej Polski) oraz pas turystyczno-letniskowy obejmujący tereny turystyczne i letniskowo-wypoczynkowe tzw. Szwajcarii Kaszubskiej oraz jezior Wdzydze i Łukomie (Charzykowskiego). W strefie nadmorskiej przewidziano zespoły letnisk w dwu rzędach - bezpośrednio nadmorski o charakterze reprezentacyjnym (w którym znaczne ilości terenu byłyby przeznaczone na inwestycje użyteczności publicznej) oraz nie przylegający bezpośrednio do morza, charakteryzujący się skromniejszą zabudową turystyczno-letniskową. W planie regionalnym wyróżniono też potencjalny pas rezerwatów leśnych ciągnących się od Gdyni przez Chylonię i Wejherowo do Jeziora Żarnowieckiego75. W drugim pasie - letniskowo-turystycznym - ciągnącym się od Kartuz przez Kościerzynę, jezioro Wdzydze do Jeziora Charzykowskiego o szczególnych walorach krajobrazowych i dogodnych warunkach dla rozwoju różnych dziedzin turystycznych (także narciarstwa) i sportów wodnych (w okresie zimy niektóre akweny jak Jez. Charzykowskie mogło być wykorzystane na ślizgi lodowe) przewidziano koncentrację obiektów turystycznych, letniskowych i sportowych - przeznaczonych dla pobytów krótko i długoterminowych oraz obozów harcerskich. Aby wspomniane tereny mogły stać się w pełni atrakcyjne turystycznie i gospodarczo konieczna była rozbudowa sieci drogowej w regionie i związanie jej z centrum kraju, opracowanie szczegółowego studium letniskowego, wydanie przepisów ograniczających nieplanową zabudowę Wybrzeża w obiekty letniskowe i skuteczny nadzór budowlany, a także ścisła współpraca w tej dziedzinie Biura Planowania Regionalnego z władzami państwowymi, samorządowymi i naukowymi. Z kolei na konferencji w Cetniewie (24 kwietnia 1937 r.) poświęconej zagospodarowaniu turystycznemu wybrzeża morskiego omówiono m.in. działalność Ligi Popierania Turystyki w Gdyni, która uruchomiła w mieście Biuro Turystyczne i Hotel Turystyczny oraz zakupu terenu pod budowę podobnego w Wielkiej Wsi. Rozważano też budowę schroniska turystycznego w Karwi76.

W roku 1937 do najważniejszych imprez o charakterze turystycznym zorganizowanych na Pomorzu należały "Święto Morza" (w dniu 29 czerwca) i "Targi Gdyńskie" (w dniach 20-30 czerwca) przygotowane przez Towarzystwo Wystaw i Targów, w "Dożynki Kaszubskie" (w dniu 5 września) w Kartuzach oraz "Sobótki" - w "Noc Świętojańską" w Chmielnie nad Jez. Raduńskim, pod Borucinem, w Kartuzach i w Kolanie nad Jez. Ostrzyckim.

W tym też roku gdyńskie Ognisko Związku Młodzieży Chrześcijańskiej "Polska YMCA", kierowane przez mgra A. Wójcickiego, wystąpiło do władz samorządowych o udostępnienie pod Wieżycą nad Jez. Ostrzyckim w miejscowości Wieżyca-Kolano terenu pod budowę schroniska narciarskiego. Teren, usytuowany obok budowanej ówcześnie drogi turystycznej Wieżyca - Ostrzyce - Brodnica Górna, został uprzednio zakupiony przez Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego i przekazany nominalnie na własność Wydziałowi Powiatowemu w Kartuzach na cele wychowawczo-sportowe. Urząd ten wyraził zgodę na wydzierżawienie terenu Polskiej YMCA. Wojewódzka Komisja Turystyczna zaopiniowała także pozytywnie wniosek Polskiej YMCA o subwencję w kwocie 10.000.-zł na budowę obozu i schroniska. Miała ona być wypłacona, po przedłożeniu projektu i kosztorysu budowy oraz planu sfinansowania z kredytów Ministerstwa Komunikacji na rok 1938/193977. Koszt budowy obiektów miał wynieść 50.000,00 zł. W ciągu 1938 r. na opadającym ku jezioru Ostrzyckiemu falistym terenie morenowym, na skraju lasu stanął zespół drewnianych obiektów na podmurówce kamiennej, krytych gontem. Zespół składał się z budynku komendy obozu na wzniesieniu (przed nią odbywały się apele uczestników obozów, ogniska i różnego typu imprezy), domu noclegowego dla gości (rodziców, oficjeli itp.), kantyny i świetlicy, kuchni i otwartej, ale zadaszonej jadalni, ambulatorium z izbą chorych oraz 15 domków, w których mieszkali w czasie kilkutygodniowego pobytu pochodzący z różnych stron Polski obozowicze. Umieszczenie w jednym domku przedstawicieli poszczególnych regionów kraju miało na celu oddolną integrację społeczeństwa polskiego poprzez młodzież. Nad jeziorem była natomiast przystań z pomostem i hangarem na sprzęt wodny oraz kąpielisko, gdzie prowadzono naukę pływania78.

Jak już wyżej wspomniano Wojewódzka Komisja Turystyczna działała też poprzez utworzone w latach 1935-36 sekcje "branżowe". Podczas zebrań sekcji wodnej i lądowej, odbywanych z reguły w Toruniu pod przewodnictwem T. Hornickiego, omawiano szczegółowe problemy np. 18 stycznia 1937 r. bezpieczeństwa ruchu turystycznego i sportowego na wodach publicznych Pomorza, nowe przepisy użytkowania lasów dla celów turystycznych, krajoznawczych i sportowych oraz właściwej propagandy Pomorza za pośrednictwem odpowiednich wydawnictw i prasy lokalnej, a 27 lutego rozwoju turystyki kajakowej. Na posiedzeniach sekcji morskiej w Gdyni, której przewodniczył T. Modliński rozważano np. zagadnienia związane z organizacją "Święta Morza", usprawnienia podmiejskiej komunikacji kolejowej i Żeglugi Przybrzeżnej oraz przedłużenia sezonu turystycznego w Gdyni i na wybrzeżu79.

Natomiast 16 lutego 1938 r. wojewoda pomorski Władysław Raczkiewicz przy współudziale naczelnika Wydziału Komunikacyjno-Budowlanego UW inż. J. Marynowskiego, dra Banasia oraz inż. T. Hornickiego odbył naradę z przedstawicielami Centrali PBP "Orbis" i jego Pomorskich Okręgów w sprawie organizacji i usprawnienia ruchu turystycznego, wycieczkowego i letniskowo-turystycznego na Pomorzu. Wojewoda Raczkiewicz podkreślił "że usprawnienie turystyki jest jednym z poważnych członów ogólnego dążenia do rozwoju ziem nadmorskich i musi być traktowane z pełnym docenieniem jego ważności". Według Raczkiewicza Pomorze wysokie walory przyrodnicze, historyczne i kulturalne Pomorza w następstwie usprawnienia organizacji ruchu turystycznego winny były znaleźć swe odbicie na polu gospodarczym, wychowawczym i kulturalnym, spowodują wzrost napływu turystów i letników na Pomorze, a także pogłębienie wiedzy o kraju wśród mieszkańców Pomorza80.

Na terenie województwa pomorskiego działały dwie samodzielne placówki PBP "Orbis". Okręg Pomorski w Toruniu obejmował zasięgiem swego działania Pomorze, z wyjątkiem pięciu powiatów północnych (kartuskiego, kościerskiego, morskiego, starogardzkiego i tczewskiego) oraz powiaty bydgoski, lipnowski, nieszawski, rypiński, włocławski i wyrzyski. W Bydgoszczy i Toruniu mieściły się oddziały "Orbisu", a we Włocławku i Ciechocinku (sezonowo) ajencje. Okręg Gdyński obejmował wybrzeże morskie i Szwajcarię Kaszubską. W jego obrębie działały oddział w Gdyni i całoroczna agencja w Gdańsku oraz letnie ekspozytury w Jastarni i Orłowie.

Ciąg dalszy...


38. "Turyzm Polski", II:1939, nr 2, s. 36.

39. APB, UWP, sygn. 24426. Wydział Komunikacyjno-Budowlany 1930-1939 [Zabytki i turystyka].

40. Hilariusz (Hilary) Ewert-Krzemieniewski. Notariusz. W latach 1928-29 prezes Komisji Rewizyjnej założonego 3 maja 1928 r. Oddziału Morskiego PTK w Gdyni.

41. Kazimierz Młodzianowski (1880-1928), artysta malarz i propagator sztuki, legionista, komendant policji, tytularny gen. bryg., komendant Szkoły Podchorążych w Warszawie (1919-1924), następnie wojewoda poleski (1925), po 1926 minister Spraw Wewnętrznych, a w latach 1926-1928 wojewoda pomorski w randze podsekretarza stanu. Wielki propagator budowy portu i miasta Gdyni, autor hasła i akcji "Wszystko dla Gdyni".

42. Wiktor Wrona-Lamot (1891-1959), wojewoda pomorski w latach 1928-1932.

43. APB, UWP, sygn. 24419. Pismo TD I 4/5 z dnia 16 IV 1932.

44. nż. Jerzy Marynowski, ur. 1 X 1884 r. w Łęgowie, w powiecie opatowskim, ukończył w 1919 r. Wydział Inżynieryjno-Budowlany na Politechnice Kijowskiej. W służbie państwowej od 1 IV 1919 r., w latach 1921-1935 pracował w Okręgowej Dyrekcji Robót Publicznych w Lublinie (od 1928 r. jako naczelnik Oddziału Drogowego), a od 1 V 1935 r. do 16 sierpnia 1938 r. na stanowisku naczelnika Wydziału Komunikacyjno-Budowlanego w Urzędzie Wojewódzkim Pomorskim w Toruniu

45. APB, UWP, sygn. 24446.

46. Roman Rygier był referentem samochodowym w Wydziale Ogólnym. Z dniem 1 XII 1938 r. został przeniesiony służbowo do pracy w Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie.

47. APB, UWP, sygn. 24418.

48. Por. APB, UWP, sygn. 24419. Turystyka [1927-1935].

49. Władysław Radecki, ur. 26 X 1907 r. w Buffalo, ukończył studia geograficzne i Studium Turyzmu na Uniwersytecie Jagiellońskim (1936). W 1937 r. był kierownikiem Zw. Letniskowego Powiatów i Gmin Woj. Krakowskiego. Od października 1938 r. pracownikiem Komisariatu Rządu w Gdyni.

50. Jak już wspomniano przy współpracy WKT i referatu turystycznego Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego w 1926 r. powstało Polskie Towarzystwo Turystyczne na Pomorzu z siedzibą w Toruniu, którego prezesem powołano Starostę Krajowego Pomorskiego dra Józefa Wybickiego. A w 1928 r z inicjatywy WKT założono Pomorską Agencję Turystyczną (opieka nad ruchem turystycznymi ułatwianie zwiedzania, propaganda regionu) w następnym roku przekształconą w Pomorski Związek Propagandy Turystycznej.

51. Przez ankietę rozumiano wówczas informacje zebrane i opracowane - w oparciu o przygotowane uprzednio pytania - podczas spotkań merytorycznych na określony temat.

52. Por. APB, sygn. 24448.

53. Jędrzej Moraczewski (1887-1944), działacz socjalistyczny, polityk, jeden z przywódców PPSD i PPS, podczas zamachu majowego w 1926 organizator strajku kolejarzy, w latach 1926-1929 pełnił funkcję ministra robót publicznych.

54. Stanisław Lenartowicz (1890-1971), wieloletni działacz Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (i członek jego władz naczelnych), po zjednoczeniu w 1950 obu organizacji członek Zarządu Głównego PTTK i przewodniczący Komisji Krajoznawczej, redaktor "Ziemi" i autor przewodników po Sudetach. Odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim OOP i odznaczeniami resortowymi.

55. Por. APB, UWP, sygn. 24447. Protokół z posiedzenia.

56. APB, UWP, sygn. 24421.

57. "Gazeta Gdyńska", VI:1931, nr 30 z 7 II.

58. APB, UWP, sygn.24419. Turystyka [1927-1935].

59. Por. APB, UWP, sygn. 24424. Wystawę KOMTUR podzielono na sekcje: A. Komunikacji ogólnej, B. Trakcji spalinowej i C. Turystyki. W ramach tej ostatniej były m.in. działy: propagandy indywidualnej miejscowości, propagandy przedsiębiorstw transportowo-turystycznych, biur podróży, wydawnictw, filmu podróżniczego i fotografii, kartografii, sportu i artykułów sportowych oraz przyborów podróżnych.

60. Por. APB, UWP, sygn. 24434.

61. APB, UWP, sygn. 24434.

62. "Dziennik Bydgoski", 1932, nr 170 z 27 VII. Podróż odbywała się wagonami (o numerowanych miejscach sypialnych), odchodzącymi z Warszawy, Poznania, Krakowa, Lwowa, Wilna i Stanisławowa, do których na trasach ich przebiegu dołączali pasażerowie zamieszkali w innych miastach. Zestawienie pociągu rajdowego z wagonów rajdowych następowało w Gdyni (jako punktu wyjścia), a po rozwiązaniu pociągu rajdowego, poszczególne wagony rajdowe odjeżdżały najbliższymi nocnymi pociągami do stacji macierzystych. Podczas trwania rajdu jego uczestnicy otrzymywali pełne wyżywienie (3 posiłki dziennie), a za osobną opłatą mogli korzystać z bufetu oraz kiosku z gazetami i widokówkami. Wycieczki w ramach rajdu odbywały się pod kierunkiem przewodników.

63. ABP, UWP, sygn. 24714.

64. Kierownikiem Okręgowego Urzędu WF i PW w Toruniu (przy OK VIII) był ppłk Stanisław Klementowski

65. Kierownikiem Referatu Turystycznego w Komisariacie Rządu był mgr Tadeusz Modliński. W sezonie był dodatkowo zatrudniony Stanisław Ulewicz, a w kiosku informacyjnym przy dworcu kolejowym Jan Białkowski i Jerzy Pstrokoński. Kiosk był czynny od godz. 7.00-22.00.

66. APB, UWP, sygn. 24434. Ruch Turystyczny.

67. Por. APB, UWP, sygn. 24443.

68. Tematem odbytych posiedzeń sekcji były m.in. sprawy: postulatów w zakresie użytkowania wód publicznych i jezior państwowych dla celów turystycznych i sportowych, propagandy turystycznej, konkursów i wystaw fotograficznych, pociągów popularnych, paszportów zbiorowych dla wymiennych wycieczek pogranicznych, organizacji imprez turystyczno-krajoznawczych a także inwestycji turystycznych dla obsługi ruchu turystycznego i letniskowego.

69. Por. APB, UWP, sygn. 24443.

70. Bogusław Dobrzycki (1875-1948), inżynier dyplomowany, kolejno prezes i dyrektor DOKP w Poznaniu, Katowicach, Gdańsku i Toruniu. M.in. nadzorował uruchamianie w 1935-37 tzw. magistrali węglowej polsko-francuskiej linii Herby Nowe-Gdynia. B. Dobrzycki przewodniczył Komitetowi Wykonawczemu Wystawy i był autorem wstępu do jej katalogu. Interesował się problematyką ochrony zabytków.

71. Władysław Raczkiewicz (1885-1947), działacz polityczny, prezes Naczpolu (1917-18), minister spraw wewnętrznych (1925-26 i 1936), marszałek senatu (1930-35), wojewoda pomorski w latach 1936-39, był też w latach 1931-37 prezesem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, a od 1935 do wybuchu II wojny światowej prezesem Światpolu. Od 1939 r. prezydent RP na remigracji.

72. Por. APB, UWP, sygn. 24444. Protokół z posiedzenia WKT z 2 IV 1937.

73. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych okólnikiem z dnia 9 XII 1936 r wyraziło zgodę na przystępowanie związków samorządowych na członków związków propagandy turystycznej.

74. Por."Dziennik Bydgoski", XXXI:1937, nr 77 z 4 IV, Por też Dziennik Pana Wojewody Pomorskiego od 17 VIII 1936 do 4 VIII 1939, APB) UWP, sygn.1236a.

75. Bolesław Malisz (1910-95), architekt i urbanista, w 1937-39 kierownik Biura Planu Regionalnego Pomorza Pn. w Gdyni, 1945-49 dyr. Biura Planu Krajowego w Gł. Urzędu Planowania Przestrzennego., 1956-63 w Komitecie Budownictwa Urbanistyki i Architektury od 1968 prof. Politechniki Warszawskiej, od 1983 członek PAN, zajmował się problemami planowania przestrzennego, twórca urbanistycznej "teorii progów".

76. Warto tu wspomnieć, że po II wojnie światowej w pasie nadmorskim od nasady Półwyspu Helskiego do ujścia rzeki Piaśnicy utworzono Nadmorski Park Krajobrazowy (1978), w paśmie od Gdańska po Wejherowo Trójmiejski Park Krajobrazowy (1979), na Pojezierzu Kaszubskim Kaszubski Park Krajobrazowy (1983), na Równinie Charzykowskiej Wdzydzki Park Krajobrazowy (1983), Zaborski Park Krajobrazowy (1990) oraz Park Narodowy "Bory Tucholskie" (1996), a w Borach Tucholskich Tucholski Park Krajobrazowy (1985) i Wdecki Park Krajobrazowy (1993) oraz szereg rezerwatów przyrody poza granicami wyżej wymienionych parków.

77. APB, UWP, sygn. 24443.

78. Por. APB, UWP, Wydział Komunikacyjno-Budowlany 1930-1939 [Zabytki i turystyka], sygn. 24426. Pismo Ministerstwa Komunikacji - Wydział Turystyki Tur. II 5/115/37 z dnia 1 X 1937.

79. Autor niniejszego artykułu, jako uczeń Miejskiego Gimnazjum i Liceum Męskiego im. M. Kopernika w Bydgoszczy uczestniczył kolejno w latach 1946-48 w obozach "YMKI" nad Jez. Ostrzyckim. Wraz z Kol. Miłoszem Matwijewiczem, późniejszym absolwentem Wydziału Sztuk Pięknych UMK w Toruniu pod kierunkiem prof. Kazimierza Cygańskiego, nauczyciela rysunków w gimnazjum upiększył ściany świetlicy i domu gościnnego w bogate kolorystycznie odmiany haftu kaszubskiego. Obiekty obozu Polskiej YMCA po przymusowej likwidacji tej organizacji przez władze komunistyczne na przełomie lat 40. i 50. przejął Związek Młodzieży Polskiej, a potem Stocznia im. Komuny Paryskiej w Gdyni na zakładowy Ośrodek Wczasowy (w 1964 było tu 243 miejsc noclegowych).

80. Por. APB, UWP, sygn. 24443. Zebrani postanowili wystąpić do Ministerstwa Kolei o przyznanie progresywnych zniżek na przejazdy koleją dla letników i turystów udających się nad morze i do "Szwajcarii Kaszubskiej" w okresie od 1 maja do 15 czerwca i od 1 września do 1 października. A także zniżek tam i z powrotem od normalnej taryfy kolejowej dla miejscowości położonych w Polsce: do 500 km od wybrzeża - 33 % i ponad 500 km od wybrzeża - 50 % od maja do końca września.

81. Por. APB, UWP, sygn. 1238d.


Sprawdź nasz XHTML 1.0!
Strona Komisji Historii i Tradycji Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.
© Wszelkie prawa zastrzeżone.