Strona główna

Sprawy bieżące

Więcej o nas

Prezentacje

druki

Kontakt

Wanda Skowron

Miejsce nauki w procesie budowania
zorganizowanego ruchu krajoznawczego w kongresówce
Polskie Towarzystwo Krajoznawcze
1906 - 1916

REALIZACJA CELÓW TOWARZYSTWA

Cele, określone w "Ustawie PTK", a przytoczone w pierwszej części niniejszego opracowania, były realizowane na wszystkich szczeblach organizacyjnych oraz w strukturach specjalistycznych, powoływanych dla skupienia sił na wyznaczonych zadaniach.

ZARZĄD PTK już w pierwszych miesiącach działalności postanowił publikować prace naukowe swoich członków - już gotowe do druku -, a następnie powstające z inspiracji Towarzystwa, często przy jego wsparciu finansowym. W związku z tym otwarto natychmiast łamy "Rocznika PTK", tworząc Dział Naukowy. W okresie od roku 1907 do wybuchu I wojny światowej zdołano w nich pomieścić następujące pozycje:

"Rocznik PTK - 1907"

  • L. Krzywicki "Grodziska na Żmudzi (Pilkalnie)".

"Rocznik PTK - 1908"

  • Z. Gloger "Najstarsze zabytki rolnictwa polskiego".
  • T. Włoszek "Opactwo benedyktyńskie na Łysej Górze".
  • K. Kulwieć "Osobliwości i zabytki przyrody oraz ich ochrona".
  • Br. Gembarzewski "Trzy krzyże na wzgórzu w Kazimierzu Lubelskim".
  • M. Rawita - Witanowski "W lasach królewskich".
  • G. Manteuffel "Podanie Łotwy, dotyczące jeziora Łubany, w Inflantach polskich".

"Rocznik PTK - 1909"

  • T. Włoszek "Opactwo benedyktynów na Łysej Górze" część druga.

"Rocznik PTK - 1910"

  • "Bibliografia pism Zygmunta Glogera"
  • "Próbki szperań po archiwach. Z ruchu ludności i zaludnienia na terytorium dawnego województwa Lubelskiego w ciągu trzech ostatnich stuleci".

"Rocznik PTK - 1911"

  • M. Wawrzeniecki "Zdobnictwo ludowe".

"Rocznik PTK - 1912"

  • S. J. Czarnowski "Zabytki przedhistoryczne we wsi Iwanowice przy ujściu Minożki do Dłubni, w powiecie miechowskim Guberni Kieleckiej".

"Rocznik PTK - 1913"

  • "Powierzchnia i ludność Królestwa Polskiego".
  • "Bibliografia dzieł z zakresu geografii i krajoznawstwa wydanych w r. 1913".

Po tym okresie Towarzystwo wydało jeszcze tylko dwa "Roczniki", które można nazwać okazjonalnymi - W czasie I wojny wydano z okazji Jubileuszu X - lecia Towarzystwa "Rocznik PTK 1906 - 1916" oraz już w II Rzeczypospolitej "Rocznik PTK - 1928", oprócz doniesień bieżących konsumujący podsumowania Jubileuszu XX - lecia. Nie było już w nich Działu Naukowego.

Nie należy jednak zapominać, iż od stycznia 1910 roku zaczęła wychodzić "Ziemia" (w pierwszym okresie tygodnik), poświęcona polskiemu krajoznawstwu. Wartość "Ziemi" od pierwszego rocznika była ogromna - W tym pierwszym z 1910 r., w dziale fizjografii ziem polskich pomieszczono 33 prace; w dziale monografii krajoznawczych 46 prac; w dziale archeologii 5 prac; z zakresu etnografii 15 prac, a wszystkie bogato ilustrowane fotografiami, rysunkami, mapami (ilustr. ogółem zamieszczono 409). Następne roczniki, aż do wybuchu I wojny światowej, nic temu pierwszemu nie ustępowały.

Początki czasopisma zbiegły się z ogromnym wzrostem ilości członków Towarzystwa, co owocowało zasadniczo zwiększonym napływem materiałów naukowych i popularno - naukowych, i nie mniejszym ilustracyjnych. Materiały pochodziły nie tylko z Centrali, ale również z oddziałów prowincjonalnych. Pisywali do "Ziemi" wielcy naukowcy uznani w środowisku i młodzi adepci próbujący sił. Bardzo szybko stała się "Ziemia", w powszechnej opinii, najlepszym czasopismem popularno - naukowym. Docierała "Ziemia" - ponad kordonami zaborców - do najodleglejszych zakątków kraju, przekraczając tym samym nakaz zawarty w "Ustawie PTK", iż "Działalność Towarzystwa rozciąga się na Królestwo Polskie".

W zasadniczo zmienionych warunkach politycznych i zmienionej sytuacji ludzi nauki w II Rzeczypospolitej "Ziemia" nadal odgrywała ogromną rolę w popularyzacji badań naukowych. Dla wszystkich, którzy pragnęliby szerzej zapoznać się z zasługami dla przekazywania dokonań nauki polskiej przez "Ziemię", przewodnikami niech będą:

"Ziemia - 1985" Warszawa. Wyd. PTTK "Kraj". Rocznik wydany z okazji 75 - lecia czasopisma; K. Polak, H. Polakowa, W. A. Wójcik - "ZIEMIA 1910 - 1950 Bibliografia zawartości". Warszawa 1997. Wyd. PTTK "Kraj".

Czytaj dalej...


Sprawdź nasz XHTML 1.0!
Strona Komisji Historii i Tradycji Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.
© Wszelkie prawa zastrzeżone.