Strona główna

Sprawy bieżące

Więcej o nas

Prezentacje

druki

Kontakt

Wanda Skowron

Mimo wojny
PTK 1914-1918

Zbiory:

Biblioteka PTK w Warszawie

Biblioteka w PTK została założona w pierwszym roku działalności. Jej zbiory w przeważającej części pochodziły z darów, nie znaczyło to jednak, iż nie dokonywano zakupów i to bardzo cennych tytułów. I tak np. w roku 1917 zdołano zakupić doskonale zachowany egz. dzieła Macieja z Miechowa - "Tractatus de duabus sarmatiis", Kraków 1517. W 1918 r. skompletowano "Bibliografię" Estreichera, gromadzono obcojęzyczne wydawnictwa o Polsce...

Prace bibliotekarskie, oprócz pierwszych miesięcy, nie uległy zahamowaniu, a nawet pozyskano do ich wykonywania dodatkowych pracowników, skierowanych do PTK w ramach programu pomocowego dla inteligencji, przez Komitet Obywatelski m. Warszawy.

W wojennym czasie zdołano zorganizować czytelnię, oddzielając ją od magazynu i umożliwiając pracę na miejscu, sporządzono katalog dubletów, który pozwolił na wymiany z Biblioteką Publiczną m. Warszawy oraz Biblioteką Krasińskich, a także dzielenie się zbiorami z oddziałami prowincjonalnymi. Biblioteka PTK "przystąpiła do katalogu centralnego bibliotek warszawskich."

Wzrost zasobów bilbioteki oraz ich wykorzystanie

(Dane z pełnych lat.)

RokPrzybyło w tytułach książek i broszurPrzybyło w ilości tomówPrzybyło Map, planówPrzybyło rycinIlość osób korzystających ze zbiorów
19142442962916?
1915576701197+5 atlasów46642
1916402541504489
1917400???834
1918385???427

Jedyne dane, które dadzą się zsumować, z racji na kompletność, dla całego wojennego okresu, to ilość tytułów książek i broszur. - Przybyło ich 2007. Jeśli porównamy te dane z wielkością, w tej samej kategorii, ze stanem zbiorów na 31.XII.1913 r., który wynosił 2280 tytułów, to przekonamy się, że przez cztery wojenne lata powiększyły się one o 96%.

Taki stan rzeczy świadczy bardzo dobrze o kondycji Towarzystwa i to nie tylko intelektualnej.

Jeśli przyjrzymy się wielkościom określającym wykorzystanie zbiorów w poszczególnych latach i porównamy z wykorzystaniem ich w roku 1913, to w każdym z wojennych lat było ono o kilkaset % większe. Niewątpliwie ograniczenie terytorium pracy Towarzystwa, ale i wzrost działalności w dostępnych formach, uczyniły Bibliotekę pierwszoplanową placówką, ułatwiającą pracę wszystkim strukturom.

Rozwój Biblioteki, tempo podejmowanych w niej prac spowodowało powołanie 16 stycznia 1916 r. Komisji Bibliotecznej, której przewodniczył bibliotekarz B. Olszewicz.

Muzeum PTK w Warszawie

W 1914 r. okazy muzealne poddano klasyfikacji naukowej, tworząc jednocześnie katalog kartkowy. Muzeum wzbogaciło się o 112 nowych okazów, zwiedziło je 143 osoby.

Jeszcze w 1915 r. wykorzystywano Muzeum PTK w pracy z młodzieżą, przyjmowano też gości z miasta - było ich 236 osób. Muzeum posiadało 1999 zinwentaryzowanych okazów, a w ciągu roku przybyło 34.

W roku 1916 rozpoczęto gruntowne porządkowanie zbiorów, na które to porządki Zarząd wyasygnował 150 rb. "Do zupełnego porządku doprowadzone zostały zbiory owadów przez Sz. Tenenbauma i kręgowce przez J. Domaniewskiego." Chwalono się zakupem "pięknego okazu krajowego sępa". Niestety, z racji na oszczędnościowe zmniejszenie lokalu Towarzystwa, jesienią 1916 r. Muzeum zostało zamknięte i nie wznowiło działalności do końca wojny.

Zbiory fotograficzne PTK w Warszawie

Fotografia krajoznawcza od początku działalności Towarzystwa była jedną z podstawowych i nośnych form pracy. Wojna tej sytuacji nie zmieniła. Nadal powiększano zasoby w trzech grupach: (Dane z pełnych lat.)

RokPrzybyło kliszPrzybyło odbitekPrzybyło pocztówek
191447632444
1915376396100
1916167785-
1917212646114
19182391.101283
Razem:1.4703.252541

Wszystkich obiektów razem przybyło 5263.

Na szczególną uwagę zasługują wielkiej klasy, wielokrotnie potem wykorzystywane, widoki Warszawy i okolic H. Poddębskiego.

Sumując w/ w wielkości z zasobami zgromadzonymi przed wojną, posiadało Towarzystwo na koniec roku 1918 13.875 obiektów fotograficznych, opracowywanych (katalogi) i zarządzanych przez Komisję Fotograficzną, na której czele stał F. Liszewski.

Komisja prowadziła wymiany z instytucjami nie tylko krajowymi, ale i z zagranicy. Prezentowała zbiory na wystawach własnych Towarzystwa oraz udzielała ich innym instytucjom organizującym wystawy, np. zasadniczo wzbogaciła wystawę architektoniczną p.t. "Wieś polska" (1915 r.).

Przezroczarnia PTK w Warszawie

W roku 1914 rozpoczęto produkcję przezroczy we własnym zakresie. Nie spotykamy jednak w latach następnych potwierdzenia tej informacji, a przy przyrostach zbiorów zawsze pojawia się słowo nabyto. Mniemać należy, że produkcja własna albo zmalała, albo dawała ilości śladowe. Sprawozdanie z 1914 r. nie podaje żadnych danych o pracy Przezroczarni ani o jej zasobach, dlatego niżej zamieszczona tabela podaje informacje od roku 1915.

RokWielkość zbioru przezroczy razem z nabytkami danego roku w sztukachNabytki w sztukachWypożyczono w sztukach
19159.736691 (w tym 4 kolorowe)21.454
191610.389705 (w tym 102 kolorowe)42.806
191710.88835134.093
191811.80992123.986
Razem w okresie 1915 - 1918:2.668122.339

Znając ilość nabytków przezroczy w okresie 1915 - 1918 - 2.668 sztuk, oraz wielkość całości zbioru w roku 1915 - 9.736 sztuk, można by sądzić, iż w roku 1918 zbiór będzie wynosił 12.404 sztuki. Tak jednak nie było, wynosił 11.809 sztuk. Znaczy to, że stracono 595 sztuk przezroczy, prawdopodobnie na skutek zniszczenia lub niezwrócenia wypożyczonych egzemplarzy.]

Zbiory przezroczy systematycznie katalogowano, co było koniecznością przy tak znacznym obrocie nimi. Przezroczarnia była dla Towarzystwa placówką dochodową. Podobnie jak w przypadku Biblioteki, do prac były włączane osoby przysłane przez Komitet Obywatelski m. Warszawy.

Od roku 1917 Przezroczarnia miała swoją Komisję - Komisję Przezroczy, której przewodniczył T. Pytasz, również w roku 1918.

Czytaj dalej...


Sprawdź nasz XHTML 1.0!
Strona Komisji Historii i Tradycji Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.
© Wszelkie prawa zastrzeżone.