Strona główna

Sprawy bieżące

Więcej o nas

Prezentacje

druki

Kontakt

Wanda Skowron

Fotografia krajoznawcza
jako jedna z podstawowych form pracy programowej
i działań organizatorskich
Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego
(1908 - 1950)

II. I WOJNA ŚWIATOWA

"Wobec potężnej zawieruchy, która zerwała się na olbrzymich obszarach Europy i ogarnęła płomieniem wojny prawie całe Królestwo Polskie, działalność Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego zahamowana została na całe prawie pół roku sprawozdawczego. Zarząd instytucji tej czynności swe zmuszony był zredukować do minimum - do zabiegów o pozyskiwanie niezbędnych środków na utrzymanie lokalu w Warszawie i o utrzymanie tych paru pracowników, bez których tętno życia Towarzystwa zupełnie zamrzeć by musiało. I te zresztą zabiegi były bardzo utrudnione wobec dłuższej nieobecności w Warszawie całego prawie prezydjum Zarządu Głównego z jednej strony, a zmniejszania się wszelkich wpływów finansowych Towarzystwa - z drugiej."

To cytat ze Sprawozdania Tymczasowego PTK za rok 1914, takież wyszło również w 1915 roku, gdzie donoszono o odcięciu liniami frontu oddziałów prowincjonalnych. Tak więc poza trzema wyjątkami (oddziały: Łódzki, Kielecki i Piotrkowski), sprawozdania dotyczyły jedynie Centrali. Wojna rujnowała dorobek PTK, - najciekawsze bodaj muzeum oddziałowe w Łowiczu padło ofiarą wojny. Przestała ukazywać się "Ziemia" i "Rocznik PTK", który raz jeszcze wyjdzie drukiem, w skromnej objętości, w roku Jubileuszu Towarzystwa - 1916-tym.

W grudniu 1914 roku wrócił do Warszawy Al. Janowski ze swej podróży - Naokoło Świata - gdzie odniósł znaczne sukcesy. Był w tym czasie Wiceprezesem PTK, objął więc rząd dusz pod nieobecność Prezesa K. Kulwiecia. To On właśnie wygłosił "Sprawozdanie z dziesięcioletniej działalności PTK" 6 grudnia 1916 r. w wielkiej sali Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, podsumowując osiągnięcia naprawdę ogromnej skali oraz dając zdumiewający i niesprawiedliwy do nich komentarz:

"To, co zdołaliśmy zrobić w ciągu dziesięciolecia, to niewątpliwie jest dużo, ale jest to zrobione po polsku: t. j. nie z ludem i zdala od niego. Dla tego też nie ma to ani zdrowej, jędrnej postawy demokratycznej, ani tak szerokiego rozmachu, jaki uosabiałby potęgę i godność 25 miljonowego ludu. Tutaj jednak otwierają się nowe dla Towarzystwa horyzonty: odezwa nasza, wydana z racji dzisiejszego dziesięciolecia, dąży do wciągnięcia do ruchu krajoznawczego wsi i małych miasteczek. Byłoby to oparcie o szerokie masy ludowe, bez których wszelkie poczynania, we wszelkich dziedzinach tchną pewną egzotyką i anemją."

Niewątpliwie autor tych słów dał się unieść rewolucyjnym prądom myślenia, które przetaczały się przez wojenną Europę, a powszechny wtedy analfabetyzm ludu, bieda i brak poczucia narodowego u znacznego procentu mieszkańców wsi nie stanowiły dla referenta przeszkody w głoszeniu wyżej przytoczonych poglądów.

Po pierwszym wojennym szoku starano się za wszelką cenę prowadzić w Towarzystwie pracę. W interesującym nas zakresie rzecz wyglądała następująco - W 1915 r. zbiory Centrali powiększyły się o 376 klisz, 396 odbitek i 100 pocztówek. Ze zbiorów PTK skorzystano przy urządzaniu wystawy architektonicznej - "Wieś polska". Praca w roku 1916 zaowocowała urządzoną z inicjatywy Towarzystwa Wystawą fotograficzną - "Polska w obrazach", a otwartą w salach Resursy Obywatelskiej dn. 6 maja. Przedsięwzięcie miało na celu zebranie funduszy na rzecz Wielkiej Kwesty Majowej.

"Wystawa ta, licząca z górą 2000 odbitek fotograficznych, rozsegregowana była na 3 działy: I Ziemia, II Człowiek, III Dzieje - Dawne zabytki. Nową zupełnie rzeczą było wprowadzenie do grupy II działu "Emigracya Polska w Ameryce". Otwarcia Wystawy w dniu 6 Maja 1916 r. o godz. 11-ej rano dokonały: J. O. Księżna Prezydentowa Marya Zdzisławowa Lubomirska i Wice-Prezydentowa p. Piotrowa Drzewiecka w obecności Prezesa Kwesty p. Fr. Radoszewskiego, J. E. ks. Biskupa Ruszkiewicza, Komitetu Wystawy i przedstawicieli pokrewnych Stowarzyszeń i Instytucyi. Goście wychodząc z Wystawy składali na tacę dary, które wyniosły rb. 107.71. Kwotę tę Polskie Towarzystwo Krajoznawcze przesłało Komitetowi Kwesty.

Wieczorami w sali wystawowej odbywały się odczyty i pokazy przezroczy krajoznawczych, a mianowicie: Odczyty: p. E. W. Szelążka - "Krajobraz Polski", p. B. Rydzewskiego - "Góry polskie", p. Al. Janowskiego - "Stara Warszawa" i "Kraków", p. S. Dziubałtowskiego - "Szata roślinna Polski", p. R. Jakimowicza - "Lud polski", arch. St. Szyllera - "Tradycya ludowego budownictwa w architekturze polskiej", arch. J. Wojciechowskiego - "Zabytki architektury na ziemiach polskich zniszczone przez wojnę". Pokazy przezroczy: "Wycieczka w góry", "Łysogóry", "Nad wodami", "Z biegiem Wisły", "Miasta polskie": "Warszawa, Wilno, Poznań, Lwów", "Wybrzeże Bałtyckie", "Widoki Litwy", "Polesie", "Podole", "Powązki", "Typy ludowe", "Krzyże i kapliczki", "Zabytki sztuki", i "Najpiękniejsze zakątki kraju".

Pomimo wszelkich starań i zabiegów Wystawa "Polska w obrazach" nie cieszyła się zbytniem powodzeniem. ..." "Na wystawę przybywały grupy młodzieży zarówno akademickiej, jako też i ze szkół średnich, oraz początkowych. Delegowani Członkowie Komitetu, lub wyznaczeni Dyżurni oprowadzali grupy i udzielali objaśnień, podkreślając piękno ziemi rodzinnej i kulturę jej ludności. Moralny więc sukces był b. znaczny, ale powodzenie materyalne było niedostateczne i Wystawę zamknięto deficytem paruset rubli, pokrytym przez Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. ..." "Komitet Wystawy stanowili: pp. R. Cholewiński, Wł. Dąbrowski, S. Dziubałtowski, dr. Z. Grudziński, R. Jakimowicz, Al. Janowski, H. Kłobukowska, T. Koszutski, F. Liszewski, Z. Marcinkowski, E. Niewiadomski, A. Paprocki, A. Rybarski, B. Rydzewski, K. Saski, K. Sławiński, E. W. Szelążek, Z. Szeller, K. Tołłoczko, E. Trojanowski, Wł. Woydyno, W. Wróblewski i B. Zborowski." (Z "Rocznika PTK - 1916")

Ogólna ilość zwiedzających wyniosła 7590 osób, a fiasko finansowe było spowodowane tym, iż odwiedziła ją przede wszystkim biedniejsza część społeczeństwa. W Sprawozdaniu za 1917 r. spotykamy jedynie skromną notatkę o powiększeniu zbiorów o 212 klisz, 646 odbitek i 114 pocztówek.

Pracuje również Komisja Przezroczy, w której pod przewodnictwem T. Pytasza i przy współpracy A. Dąbrowskiej, zostaje opracowany plan powiększenia i usystematyzowania zasobów. W roku sprawozdawczym - 1917 - nabyto 351 sztuk nowych przezroczy, ogólna ich ilość wynosi 10.888, zarejestrowano 34.093 wypożyczenia.

Czytaj dalej...


Sprawdź nasz XHTML 1.0!
Strona Komisji Historii i Tradycji Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.
© Wszelkie prawa zastrzeżone.